Tweetweekoverzicht: Over de cao-hbo, btw en ebooks, boekenbundels, DRM en bibliotheekopleidingen

vakblog tweetweekoverzichtIn het tweetweekoverzicht sta ik alsnog kort stil bij nieuws en interessante ontwikkelingen waar ik wel over getwitterd heb maar waar ik (nog) geen uitgebreide blogpost aan heb gewijd.

Soms omdat anderen dat al beter gedaan hebben dan ik het zou doen, soms omdat er weinig meer over te vertellen valt dan het nieuwtje zelf en soms omdat ik er ook geen blogpost van weet te maken.

In dit tweetweekoverzicht gaat het over de cao-hbo, gebruiken van een naamsvermelding, btw, boek en ebook bundels, Nature, Facebook en ben ik somber over de bibliotheekwetenschap en -opleidingen in Nederland.

Nieuwe cao voor het hbo

Het is eigenlijk alleen maar nuttig nieuws als je in het hbo werkzaam bent maar er is dus een nieuwe cao. Die is niet alleen interessant omdat er een loonstijging van 3% in afgesproken is maar vooral omdat de WOW (werktijden oudere werknemer) regeling afgeschaft is en vervangen wordt door een nieuwe regeling duurzame inzetbaarheid die voor alle medewerkers in het hoger beroepsonderwijs geldt, aangevuld met een ‘werktijdvermindering senioren’ die per 1 januari 2015 ingaat. De cao geldt met terugwerkende kracht vanaf 1 oktober 2014 en loopt tot 1 april 2016. De volledige tekst is nog niet beschikbaar maar zal binnenkort op de site van de Vereniging Hogescholen komen te staan.

Hoe moet je een naamsvermelding doen?

Als je werken opnieuw gebruikt conform een overeenkomst of Creative Commons licentie, dan is één van de voorwaarden die je bijna altijd aantreft (het is verplicht bij *alle* CC-licenties bijvoorbeeld) dat je aan naamsvermelding moet doen. Zodat een ander kan zien wie de oorspronkelijke maker van dat werk is. Hoe je een naamsvermelding het beste kunt doen verschilt per medium (op een website doe je dat anders dan in een fysiek artikel en dat gaat ook anders in een Powerpoint-presentatie) maar dat je te alle tijde wel die naamsvermelding *ergens* moet toepassen werd door een rechtbank in Duitsland bevestigd. Als je een – in dit geval – foto zelfstandig kunt bekijken op een site, dan moest de naamsvermelding zichtbaar zijn in de foto zelf of in de url van de foto. Daar schrokken bloggers in Duitsland met name van want het is duidelijk dat bijna niemand dat op deze manier doet.

In hoger beroep paste het Hof gelukkig de gezond-verstand-clausule toe en specificeerde dat als iemand een afbeelding opent in een nieuw tabblad, of downloadt, dit een technische bijwerking is en dat het geen verplichting geeft naar de oorspronkelijke maker om zijn of haar naam in de foto zelf te verwerken. Ook omdat dit in veel gevallen zelf ingaat tegen de voorwaarden want bij fotostock sites en de CC-licenties met een ‘geen afgeleide werken’ component is het niet toegestaan de foto op enige manier te bewerken. Oftewel, zolang je maar op de plek waar een werk gebruikt wordt de naamsvermelding plaatst voldoe je aan de voorwaarden.

Nieuwe btw-wetgeving en de impact op de prijzen van ebooks

Op 1 januari 2015 is het zo ver. Dan wordt in Europa nieuwe wetgeving van kracht die bedoeld is om de onderlinge (grote) verschillen in btw-wetgeving van Europese landen te egaliseren. Vorig jaar schreef ik hier al over in het kader van ebooks aangezien het btw-tarief op ebooks ook enorm verschilt en dat het de reden is waarom grote partijen als Amazon, Apple en Kobo bijvoorbeeld in Luxemburg gevestigd zijn. Op die manier hoeven zij namelijk maar 3% btw te rekenen op de verkoop van ebooks. In plaats van de 21% die in Nederland geldt om maar even aan te geven hoe groot dat verschil is.

Op 1 januari veranderen de btw percentages niet maar wordt het wet dat een verkoper niet het btw percentage moet rekenen van het land waarin de verkoper gevestigd is, maar het btw percentage van het land waarin de koper zich bevindt. Daarmee verdwijnt het voordeel dat de grote bedrijven hebben door zich in landen te vestigen met een laag btw percentage. Vervelend bij-effect is dat de prijzen van (Engelstalige) ebooks waarschijnlijk in bijna alle landen van Europa gaan stijgen hierdoor. Hoe dit precies gaat uitpakken en of de soep inderdaad ook zo heet gegeten gaat worden valt nog te bezien maar ik kom er in toekomstige blogposts uitgebreid op terug en de impact van de nieuwe btw-wetgeving is ook het onderwerp van de volgende Recht op informatie (voor 2015-1 nummer).

Combinatie van boek, ebook en luisterboek voor 1 prijs

Drie voor de prijs van één. Het klinkt zo logisch en dat is het wat mij betreft ook. Koop een boek en krijg het ebook (en luisterboek) erbij. Of koop een ebook en krijg stevige korting op het papieren exemplaar want waarom moet je twee keer betalen voor hetzelfde werk? Alleen maar omdat het op een ander medium geplaatst is.

De reden dat #nognooitvertoond in de tweet staat is dat het allemaal niet zo logisch en vanzelfsprekend is in de praktijk. In Nederland geldt de Wet op de vaste boekenprijs en hoewel die niet van toepassing is op (de prijs van) ebooks, kan een bundeling van een extra ebook en luisterboek wel degelijk impact hebben op de prijs van een boek aangezien het niet aannemelijk is dat die gratis geleverd gaan worden.

Een ebook kopen en dan het papieren boek met korting kopen is simpelweg niet mogelijk door de Wet op de vaste boekenprijs. Een boek kopen en daar 100% gratis een ebook bijkrijgen is wel degelijk mogelijk maar de gemiddelde uitgever wil daar niet aan (hoewel het volgens mij wel gedaan is/wordt door Van Duuren Media). In Nederland wordt toegezien op de uitvoering van de Wet op de vaste boekenprijs door het Commissariaat voor de Media en moeten uitgevers daar zowel hun vaste boekenprijs als combinatieprijzen aan doorgeven.

Zo’n combinatieprijs (van boek, ebook en luisterboek) mag maar maximaal 6 maanden duren en kan slechts 1x per jaar aangevraagd worden. In dit geval heeft uitgeverij Augustus dus een combinatieprijs aangevraagd voor de verkoop van drie edities van ‘Ik kom terug’ van Adriaan van Dis. Je kunt gewoon het boek kopen voor €19,99 of, tot 31 december 2014, voor €25 alle drie de versies waarbij je dan even moet beseffen dat je in feite nog steeds 5 euro betaalt voor het ebook (en luisterboek samen). Wat mij betreft nog lang niet het scenario waar ik van droom aangezien de relatief hoge prijs van het papieren boek allesbepalend is in de combinatieprijs maar het is toegegeven een mooi begin. Hopelijk gaan we vanaf volgend jaar vaker dit soort bundelingen zien waarbij dan de vaste prijs van alleen het papieren boek wat lager komt te liggen of het ebook ook echt permanent gratis erbij gaat worden geleverd. In beide gevallen verhoogt het de ervaren waarde van wat je voor je geld krijgt.

Getty Images en de TROS

Naar aanleiding van drie foto’s die omroeporganisatie TROS (ooit) op haar website had geplaatst steggelen Getty Images en de TROS al enige jaren met elkaar over de vermeende vergoeding die daarvoor betaald had moeten worden. Getty Images wilde een forfaitaire vergoeding van drie keer het reguliere tarief plus een schuldverklaring op de website terwijl de TROS dat onredelijk en bezwarend vond. Getty Images verbood vervolgens het gebruik van hun gehele collectie foto’s door de TROS op straffe van een dwangsom.

De rechter moest er aan te pas komen en concludeerde dat Getty Images dit niet mag doen. Ook een licentievergoeding van 3 keer het reguliere tarief en een rectificatie op de site ging de rechter te ver. Het in Nederland min of meer gebruikelijke [uit jurisprudentie van eerdere soortgelijke zaken] schadevergoedingstarief van 1,25 keer het oorspronkelijke tarief, dat ook door de TROS werd voorgesteld, wordt door de rechter overgenomen en Getty Images komt er daarmee karig af. Al met al een voorbeeld van hoe stockfotosites nog steeds proberen het onderste uit de kan te halen terwijl dat niet (altijd) realistisch is.

Nature laat de dure betaalmuur zakken maar brengt het DRM geschut in stelling

Eén van de meest vooraanstaande tijdschriften waarin wetenschappelijk gepubliceerd wordt, Nature, kondigde aan dat het voor abonnees mogelijk zou worden om artikelen te delen met anderen (niet-abonnees). Daar zitten (vanzelfsprekend durf ik wel te zeggen) wel beperkingen aan want die gedeelde artikelen kunnen dan niet gekopieerd, geprint of gedownload worden tenzij er alsnog betaald wordt.

Hoewel dat door de uitgever gebracht wordt als een prachtig initiatief voor de verdere verspreiding van kennis en ondersteuning van gezamenlijk onderzoek, mag je daar wel wat kanttekeningen bij plaatsen mijns inziens. Om ervoor te zorgen dat een gedeeld artikel niet gekopieerd, geprint of gedownload kan worden moet de ontvanger van zo’n link eerst software downloaden en installeren die dat ook afdwingt. Software die dus feitelijk als DRM functioneert en ongeveer het tegenovergestelde is van open en vrije toegang tot onderzoekspublicaties. Waarbij je je kunt afvragen wat de meerwaarde is voor gezamenlijk onderzoek als je als onderzoeker alsnog moet betalen om een printje van dat artikel te kunnen krijgen. Het is lastig om dit te zien als iets anders dan een marketingstrategie waarbij betalende abonnees ingeschakeld worden om niet-abonnees te laten betalen voor Nature artikelen.

Wat de abonnees er van zou moeten weerhouden overigens om, zoals het ongetwijfeld altijd al ging, gewoon een gedownload PDF’je te mailen naar collega-onderzoekers ontgaat me ook volledig maar dat zal vast aan mij liggen.

Over je privacy en het nieuwe databeleid van Facebook

Het is alweer zover. Nieuwe kleine lettertjes en deze keer is het de Data Use Policy die per 1 januari 2015 aangepast wordt. De Correspondent las de documenten goed door zodat jij en ik dat niet hoeven te doen en concludeerde dat Facebook steeds meer data verzamelt en dat je privacy niet alleen door hen maar ook door je Facebook vrienden geschonden kan worden. Zet nooit een foto op Facebook (of Instagram) die je liever vertrouwelijk wilt houden, lijkt de samenvatting te zijn maar dat is sowieso wel het beste advies voor alle online diensten natuurlijk.

Nederland en de bibliotheekwetenschap

Ik heb me er al lang bij neergelegd dat het in Nederland nogal triest gesteld is met de status van bibliothecarissen en informatiespecialisten. Ik ben van mening dat je in een kennismaatschappij juist moet investeren in de professionals die met informatie en kennis werken en geloof dat je de waarde van een samenleving kunt meten door te kijken hoe ze met hun bibliotheken omgaan. In Nederland sluiten we echter zonder pardoes bibliotheken die vervolgens hun collecties in het buitenland moeten onderbrengen en zijn de gespecialiseerde (IDM) bibliotheekopleidingen inmiddels zo goed als verdwenen. Opgegaan in brede bacheloropleidingen. Op universitair niveau is de spoeling al net zo dun met nog 1 resterende master in Amsterdam terwijl in Vlaanderen de master Informatie- en Bibliotheekwetenschap ook zal gaan verdwijnen. Een schril contrast met zo’n beetje alle andere landen in de wereld waar (universitaire) bibliotheekopleidingen als essentieel worden beschouwd.

In de negende IP van dit jaar schrijft Frank Huysmans daar een column over en die staat inmiddels al op zijn site. Ik kan het iedereen aanraden om te lezen, of je nou wel of niet in het bibliotheekvak zit.

Authors Guild vs Google over Google Books

Vorig jaar oordeelde de Amerikaanse rechter dat het inscannen van boeken van bibliotheken door Google om daarmee Google Books als dienst te creëren fair use was en dat de belangen van rechthebbenden, verenigd in het Authors Guild, daar niet mee geschonden werden. Daar ging het Authors Guild tegen in hoger beroep en afgelopen week stonden ze tegenover drie rechters in het 2nd U.S. Circuit Court of Appeals in New York. Daar kwamen de klassieke argumenten wederom op tafel – de oorspronkelijke rechtszaak was gestart in 2005 dus we naderen de 10e verjaardag – en op Infodocket staat daar een aardige samenvatting van. Het is nog niet bekend wanneer de uitspraak volgt.

#

Google Books Library Project is fair use. Wat betekent dat voor bibliotheken?

google books library project

Afgelopen donderdag kwam er dan eindelijk een einde aan een langslepende rechtszaak die het Amerikaanse Authors Guild al in 2005 aangespannen had tegen Google. Een rechtszaak waarbij de vakvereniging van auteurs(rechthebbenden) stelde dat het Google Books Library Project – het project van Google waarin 20 miljoen boeken van bibliotheken wereldwijd ingescand en digitaal beschikbaar gemaakt worden – inbreuk maakte op hun auteursrechten. Behalve het Authors Guild deed ook de Association of American Publishers (AAP) een duit in het zakje want namens de vijf grote uitgevers in Amerika (McGraw-Hill, Pearson Education, Penguin Group USA, John Wiley & Sons, and Simon & Schuster) spanden ook zij een rechtszaak aan tegen Google in dat jaar.

Lange aanloop
De Association of American Publishers trok zich vorig jaar echter terug uit de rechtszaak toen ze een schikking troffen met Google. De zorgen van de AAP gingen vooral over de impact van de beschikbaarheid van korte fragmenten uit boeken die nog steeds verkocht werden, en dan natuurlijk specifiek over de kans dat mensen minder boeken zouden kopen als ze korte stukken gratis digitaal konden raadplegen. In de schikking werd afgesproken dat uitgevers zelf meer controle kregen over titels die wel of niet opgenomen zouden worden in Google Books maar ook dat uitgevers die meewerken zelf ook digitale exemplaren konden gaan exploiteren.

Ondanks het afhaken door de AAP zette het Authors Guild de zaak tegen Google onverminderd door en begon er ook prompt nog eentje tegen de HathiTrust.

HathiTrust is een samenwerkingsverband van een groot aantal (voornamelijk Amerikaanse) onderzoeksinstituten en universiteitsbibliotheken met als doel een digitale bibliotheek te bouwen, bestaande uit de gedigitaliseerde collecties van alle deelnemende bibliotheken. Een collectie boeken die door Google in het kader van hun Library Project dus gedigitaliseerd werd en waarbij er zowel digitale exemplaren naar de bibliotheken gingen die het fysieke exemplaar in hun collectie hadden, naar de digitale bibliotheek van HathiTrust en natuurlijk richting Google Books. HathiTrust claimde dat deze scanactiviteiten onder de fair use bepaling vielen en kregen daar een jaar geleden ook gelijk in van de rechter. Het digitaliseren van boeken, met als doel het doorzoekbaar maken en preserveren ervan, viel ruim binnen de fair use beperking op het auteursrecht.

Ik dacht toen dat het Authors Guild met die uitspraak, plus de schikking tussen Google en de AAP, de bui wel zag hangen en ook zou aansturen op een schikking maar nee dus. Ze gingen in hoger beroep tegen HathiTrust en gingen onverminderd door met hun zaak tegen Google. Na flink veel juridisch vijven en zessen deed de oorspronkelijke rechter, die in 2005 de zaak kreeg, dus afgelopen donderdag uitspraak.

Google Books Library Project is fair use
De rechter nam het argument van Google over dat het scannen van meer dan 20 miljoen boeken ten behoeve van een digitale database, waarbij fragmenten van die boeken online beschikbaar worden gesteld, onder de fair use beperking op het auteursrecht valt. Google pleegt dus geen inbreuk op de auteursrechten en de boeken kunnen zonder toestemming van of vergoeding aan rechthebbenden ingescand worden voor het Google Books Library.

Nu is fair use iets specifieks voor het Amerikaanse auteursrecht. Er wordt – meestal door een rechter – gekeken naar waarvoor een auteursrechtelijk beschermd werk gebruikt wordt, de aard van dat werk, hoeveel van dat werk gebruikt wordt en wat het effect van dat gebruik op de markt is. In de uitspraak (PDF) gaat de rechter dan hier ook op in maar bestrijdt eigenlijk alle door de Authors Guild aangevoerde argumenten. Het interessantste betoog en onderbouwing van de fair use uitspraak gaat mijns inziens over wat het Library Project en de Google Books dienst allemaal als voordelen oplevert:

The benefits of the Library Project are many. First, Google Books provides a new and efficient way for readers and researchers to find books.It makes tens of millions of books searchable by words and phrases. It provides a searchable index linking each word in any book to all books in which that word appears. Google Books has become an essential research tool, as it helps librarians identify and find research sources, it makes the process of interlibrary lending more efficient, and it facilitates finding and checking citations. Indeed, Google Books has become such an important tool for researchers and librarians that it has been integrated into the educational system — it is taught as part of the information literacy curriculum to students at all levels.

Daarnaast ziet de rechter grote voordelen voor taalkundig en historisch onderzoek, een bijdrage aan de verbeterde toegankelijkheid van boeken voor blinden en slechtzienden, het beschikbaar houden van boeken die niet meer gekocht kunnen worden en ziet zelfs inkomstenstijgingen voor auteurs en uitgevers dankzij Google Books.

Wat betekent het voor (Nederlandse) bibliotheken?
Een hele directe impact zal de uitspraak niet hebben voor digitaliseringsprojecten van Nederlandse bibliotheken. De Koninklijke Bibliotheek, die meedoet aan het Google Books Library Project, heeft zich moeten beperken tot 160.000 rechtenvrije boeken uit haar collectie en kan nog steeds niet zo maar alle werken van na 1940 laten inscannen. De beperkingen in de Nederlandse Auteurswet zijn niet vergelijkbaar met de fair use bepaling uit het Amerikaanse recht en lenen zich niet voor dit soort digitaliseringstrajecten.

Maar de achterliggende redenen en onderbouwing van die uitspraak over de aantoonbare voordelen van Google Books gaan wel degelijk over de grenzen heen. Voor onderwijs- en onderzoeksdoeleinden is een bron als Google Books niet meer weg te denken en na deze uitspraak mag je veronderstellen dat het alleen maar verder zal groeien. De doos van Pandora is geopend en zal niet sluiten omdat in een groot aantal landen de auteursrechtwetgeving geen fair use bepaling kent. Hopelijk zal het nu één van de zoveel redenen zijn om op Europees niveau naar herziening van auteursrechtwetgeving te kijken en, vergelijkbaar met het traject om een uitzondering op het auteursrecht te introduceren voor het beschikbaar maken van materiaal voor mensen met een visuele beperking, het besef opleveren dat er voor dit soort digitaliseringstrajecten van bibliotheken, musea en andere culturele erfgoedinstellingen ook een wettelijke uitzondering gemaakt moet worden.

En tot die tijd moeten bibliotheken, al dan niet samen met Google, misschien maar de grenzen van het auteursrecht gaan opzoeken. If you want to achieve greatness stop asking for permission, of zoals we in Nederland zouden zeggen: men kan geen omelet maken zonder eieren te breken.

@ foto: Thomas Hawk via Flickr cc

#

Digitaliseren van boeken is fair use. In Amerika. Google en bibliotheken +1

Slechts enkele dagen nadat Google een einde maakte aan een langslepende rechtszaak die de Association of American Publishers (AAP) tegen ze had aangespannen, sprak gisteren de Amerikaanse rechter zich uit in een rechtszaak die de Author’s Guild had aangespannen tegen HathiTrust. Dit was een gerelateerde rechtszaak want de Author’s Guild, als vereniging van auteurs, was samen met de Association of American Publishers nou net in dezelfde type rechtszaak tegen Google verwikkeld over het digitaliseren van boeken in het kader van het Library Project. Tot ze dus alleen overbleven want de AAP heeft nu dus een overeenkomst met Google gesloten.

Hoe zit dat nu?
HathiTrust is een samenwerkingsverband van een groot aantal (voornamelijk Amerikaanse) onderzoeksinstituten en universiteitsbibliotheken met als doel een digitale bibliotheek te bouwen, bestaande uit de gedigitaliseerde collecties van alle deelnemende bibliotheken. Een collectie boeken die door Google in het kader van hun Library Project dus gedigitaliseerd werd en waarbij er zowel digitale exemplaren naar de bibliotheken gingen die het fysieke exemplaar in hun collectie hadden, de digitale bibliotheek van HathiTrust en natuurlijk richting Google Books. Van de beoogde 10 miljoen digitale boeken is naar schatting 73% auteursrechtelijk beschermd en dat was ruim voldoende om de Author’s Guild in de gordijnen te jagen en HathiTrust voor de rechter te slepen. Aangezien Google een commercieel gebruik van de gedigitaliseerde boeken nastreeft met Google Books werd dat dus een aparte rechtszaak. Hetzelfde wat de Association of American Publishers deed.

Maar goed, terug naar HathiTrust vs. Author’s Guild
In het Amerikaanse recht is voorzien in een fair use bepaling. Grofweg betekent dit dat er omstandigheden en redenen zijn die het auteursrecht beperken en waarbij je in dit geval dus geen toestemming zou hoeven te vragen -noch een vergoeding hoeven te betalen- aan de rechthebbenden om zijn of haar werken te gebruiken. Doordat het bijna vanzelfsprekend iets is waar iedereen zich op beroept die ooit voor schendingen van auteursrechten wordt aangeklaagd, zijn die omstandigheden vervat in een aantal stevige criteria, de zogeheten fair use factors.

Om een lang verhaal kort te maken heeft het District Court of New York gesteld dat:

  • The fact that libraries have specific enumerated rights to make certain kinds of copies does not mean that they can’t call on fair use to make other kinds of copies. (Section 108 does not limit libraries’ section 107 rights.)
  • Providing access for users with disabilities is a valued purpose under fair use.
  • Providing digital copies to make analog works accessible to users with disabilities is transformative use.
  • Making copies of an entire work can be transformative fair use when it is for a transformative purpose, such as making the work searchable.
  • Hathi’s activities are fair use.
(bron: Copyright Librarian)

The 1709 Blog gaat in op elke besproken fair use factor maar samenvattend krijgt HathiTrust op alle punten gelijk van de rechter en worden de claims van de Author’s Guild alle afgewezen. Het digitaliseren van boeken, met als doel het doorzoekbaar maken en preserveren ervan, valt ruim binnen de fair use beperking op het auteursrecht. De rechter vat het zelf erg mooi samen in zijn uitspraak:

Although I recognize that the facts here may on some levels be without precedent, I am convinced that they fall safely within the protection of fair use such that there is no genuine issue of material fact. I cannot imagine a definition of fair use that would not encompass the transformative uses made by Defendants’ [Mass Digitisation Project] and would require that I terminate this invaluable contribution to the progress of science and cultivation of the arts that at the same time effectuates the ideals espoused by the [Americans with Disabilities Act].”

Met deze uitspraak op zak en de eerdere overeenkomst die Google heeft weten te treffen met de AAP zou het me extreem verbazen als ook de rechtszaak tussen de Author’s Guild en Google niet geschikt zal worden. Helemaal omdat het niet-commerciële/commerciële aspect van digitaliseren van boeken in de zaak tussen HathiTrust en de Author’s Guild -redelijk onverwacht- een ondergeschikte rol heeft gespeeld. Ook voor Google zal dit goede ammunitie zijn om de laatste hindernissen te slechten in hun Library Project en hun Google Books dienst.

@ foto: 0olong via photopin cc
Verder lezen: Why Google is right and the Author’s Guild is wrong about book scanning // Author’s Guild v Hathi Trust: A Win for Copyright’s Public Interest Purpose

#

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top