convenant e-lending ebooks bibliotheek

Over het uitlenen van ebooks, leenrecht en het convenant e-lending

Op 3 oktober 2018 ondertekenden de Auteursbond, GAU, Stichting Lira, Stichting Pictoright, KB, VOB en het ministerie van OCW een convenant waarin nadere afspraken over vergoeding en beschikbaarheid van ebooks via de Online Bibliotheek zijn gemaakt. Waarom was het nodig zo’n convenant op te stellen? Wat houden de afspraken precies in en gaat het ook echt zorgen voor een groter aanbod van actuele titels in de bibliotheek?

Begin oktober kwam, min of meer onverwachts, het nieuws naar buiten dat er afspraken gemaakt waren tussen het ministerie van OCW en zo’n beetje alle mogelijke partijen die in Nederland iets met boeken/ebooks te maken hebben. Het haalde zelfs de diverse journaals waarbij de centrale boodschap ‘er komen meer (actuele) ebooks voor uitlenen beschikbaar’ centraal stond.

Dat is natuurlijk goed nieuws voor iedereen die lid is van de bibliotheek. Helemaal als je de afgelopen 5 jaar door het aanbod van de Online Bibliotheek hebt gekeken op zoek naar een leuk ebook om te lenen want daarin trof je maar bijster weinig recente titels aan. En dus is het convenant e-lending een fijne stap in de goede richting om nu dan toch eens eindelijk ook die bestsellers in digitale vorm te kunnen lenen in plaats van achteraan te sluiten in de lange rij van reserveringen voor het papieren exemplaar. Toch?

Waarom een convenant e-lending?

De in het convenant gemaakte afspraken zullen absoluut gaan leiden tot een verbetering van het aanbod van ebooks, daar ben ik van overtuigd. Maar waar ik nog zekerder van ben is dat het nooit aan de verwachtingen van iedereen kan gaan voldoen. En dat komt omdat bibliotheekgebruikers het rare verschil tussen wat een bibliotheek kan aanschaffen aan papieren exemplaren om uit te lenen en hoe een bibliotheek aan uit te lenen ebooks komt, niet snapt.

Dat hoeven ze natuurlijk ook niet te snappen als gebruikers maar dat belangrijke verschil in aanschafmethodes zorgt er wel voor dat de bibliotheek niet zo maar alle titels digitaal kan aanschaffen zoals ze dat wel kunnen met papieren titels. Als je gewend bent dat je alle nieuwe titels gewoon in fysieke vorm kunt lenen (reserveren) bij de bibliotheek dan moet je wel duidelijk uitgelegd worden dat het zo niet werkt voor de digitale titels. Zodat je als bibliotheek niet de onrealistische en onhaalbare verwachting creëert bij je leden dat alle 40.000+ ebooks in Nederland geleend kunnen worden. Raar genoeg zie ik bij persberichten van de VOB nooit de achtergronden en uitleg staan die kunnen toelichten wat je kunt verwachten van de digitale dienstverlening.

Of in dit geval waarom het niet zo gemakkelijk is om alle ebooks aan te bieden en waarom er een convenant nodig is met al die partijen. Om te begrijpen waarom er een convenant e-lending gemaakt moest worden, is het toch goed om te kijken hoe het nou precies zit met die aanschafmethodes van fysieke en digitale boeken voor bibliotheken. Beter gezegd, op basis van welke afspraken bibliotheken fysieke en digitale boeken mogen aanschaffen.

Papieren boeken zijn gemakkelijk (nou ja)

Als iemand een exemplaar van een papieren boek aanschaft dan is die persoon ook de eigenaar van dat exemplaar. Dat exemplaar kan je doorverkopen, weggeven of uitlenen aan een ander zonder dat de auteur of uitgever daar bezwaar tegen kan maken. Het distributierecht – het auteursrecht van een rechthebbende om te bepalen hoe een exemplaar verspreid mag worden – komt namelijk te vervallen zodra het exemplaar verkocht door de rechthebbende of met diens toestemming (door een uitgever).

Dat ‘uitgeputte’ distributierecht zorgt er voor dat jij een gekocht exemplaar van een boek kunt uitlenen aan je vrienden, buren, familie of wie dan ook. Maar een bibliotheek kan niet zo maar op grote schaal hetzelfde gaan doen omdat het dan wel gaat botsen met de verkoop van diezelfde titels. Immers, als je alle boeken die in de boekwinkels liggen gratis kunt lenen bij de bibliotheek, dan hebben de auteurs en uitgevers daar last van.

Het zou echter niet wenselijk zijn als auteurs of uitgevers het lenen van boeken zouden kunnen verbieden en dat is de reden dat er in de Auteurswet een bepaling is opgenomen (artikel 15c) dat de grondslag vormt voor de mogelijkheid voor bibliotheken om boeken uit te lenen: het leenrecht. Dit regelt dat bibliotheken zonder toestemming van rechthebbenden boeken mogen uitlenen maar dat er een vergoeding betaald wordt voor elke uitlening aan de auteurs, vertalers en illustratoren. Deze uitzondering in de Auteurswet is dus de reden dat bibliotheken alle papieren boeken kunnen inkopen die ze willen om ze vervolgens uit te lenen aan hun leden.

Digitaal werkt anders. Heel anders.

De afgelopen tien jaar zijn er veel rechtszaken en uitspraken van het Europese Hof van Justitie geweest over de status van digitale diensten en producten in de Europese wetgeving. En hoe raar het misschien ook zal klinken, digitale boeken worden heel anders behandeld in de wetgeving dan papieren boeken. Ebooks vallen onder de categorie digitale diensten en daar geldt het hele verhaal over de uitputting van het distributierecht per definitie niet voor.

Oftewel, een rechthebbende verliest niet het recht om te bepalen wat er met een ebook gebeurt nadat een exemplaar legitiem verkocht is.

Aangezien de uitputting van dit distributierecht ook de basis vormt van de uitzondering in de Auteurswet die het leenrecht regelt volgt daaruit ook de conclusie dat je ebooks niet onder het leenrecht kunt laten vallen. In februari 2013 werd deze teleurstellende conclusie door minister Bussemaker naar buiten gebracht in de aanloop naar de nieuwe Bibliotheekwet. Zij concludeerde, met een uitgebreid onderzoeksrapport als onderbouwing, dat er geen wettelijke grondslag is voor het uitlenen van ebooks door openbare bibliotheken. Bibliotheken moesten dus expliciet afspraken gaan maken met (alle) uitgevers om dit wel te doen.

En dat is precies wat de bibliotheken deden en in januari 2014 werd het huidige ebookplatform geïntroduceerd. Met duizenden titels waarover afspraken gemaakt waren met, en vergoedingen betaald werden aan uitgevers in plaats van auteurs, vertalers en illustratoren.

Op naar het Europese Hof van Justitie

rechtszaken header werkstukkenDe Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB) zag echter in het zogenaamde UsedSoft/Oracle arrest een aanknopingspunt om een juridische discussie te starten over het wel kunnen uitlenen van ebooks onder het leenrecht. Dit UsedSoft/Oracle arrest ging over het kunnen overdragen van het eigenaarschap van een softwarelicentie en maakte het onder specifieke voorwaarden, mogelijk om het gebruiksrecht/licentie van gedownloade software over te dragen aan een ander. Als je een licentie op een exemplaar van software kunt overdragen, dan zou dat ook moeten kunnen met de licentie op een exemplaar van een digitaal boek.

De Nederlandse Auteurswet bood geen soelaas en daarom zat er niets anders op dan het Europese Hof van Justitie te verzoeken om opnieuw naar de Europese auteursrechtrichtlijn (2001/29) en de Europese richtlijn over het verhuurrecht en leenrecht (2006/115) te kijken vanuit de vraag of het uitlenen van ebooks hier nu wel of niet onder valt.

Via de Haagse rechtbank werden een aantal vragen aan het Europese Hof gesteld en hoewel het Europese Hof het zo strikt en nauw mogelijk formuleerde kwam daar wel een min of meer positief antwoord uit in november 2016. Het Hof oordeelde dat het uitlenen van ebooks is toegestaan onder het leenrecht als dit gebeurt op basis van het one copy, one user model en daarbij de auteurs gecompenseerd worden.

Ja en wat nu?

De uitspraak van het Europese Hof van Justitie bood interessante mogelijkheden maar dat leverde wel meteen een groot aantal nieuwe discussies en problemen op. De hele dienstverlening en infrastructuur van het uitlenen van ebooks was gebaseerd op een one copy, multiple user model. De bibliotheek kocht 1 digitaal exemplaar in van de uitgever en die kan aan een oneindig aantal gebruikers worden uitgeleend waarbij er een vergoeding voor elke uitlening aan de uitgever wordt betaald.

Dat model werkt veel beter dan het one copy, one user model dat al in vele andere landen wordt gebruikt waarbij bibliotheken geen vergoeding betalen per uitlening maar net zo veel digitale exemplaren moeten inkopen als er gelijktijdige leners mogen zijn. En waarbij je dus uitgeleende ebooks krijgt die je moet reserveren als ze populair zijn of als de bibliotheek er niet genoeg van kon inkopen.

Dus moest er door alle betrokken partijen een oplossing gezocht worden waarbij het one copy, multiple user model gehandhaafd kon blijven op basis van afspraken met de uitgevers en waarbij er dus eigenlijk expliciet geen gebruik gemaakt zou gaan worden van de juridische mogelijkheden die de uitspraak van het Europese Hof nu bood (want die bedreigden de boekenmarkt volgens de uitgevers). Maar wel op een zodanige manier dat ook de auteurs, vertalers en illustratoren een vergoeding krijgen voor het uitlenen van de digitale versies van hun boeken.

Een win-win-win oplossing als het ware. Een oplossing waarbij de bibliotheken profiteren van een groter aanbod, waarbij de verkoop van titels door uitgevers gedurende een bepaalde periode beschermd worden en waarbij behalve de uitgevers ook de auteurs, vertalers en illustratoren een vergoeding krijgen voor hun werken.

Convenant e-lending

Je raadt het vast al. Het convenant e-lending is die win-win-win oplossing die bijna twee jaar na de uitspraak van de Europese rechter de koers uitstippelt voor het uitlenen van ebooks door de openbare bibliotheken.

Het was even wachten tot de volledige tekst van het convenant beschikbaar was maar gisteren werd de tekst gepubliceerd in de Staatscourant (pdf). Artikel 1 beschrijft het hoofddoel – zoals het ook in de media gebracht is – kort en bondig:

Met het sluiten van dit convenant beogen partijen het bereiken van het volgende doel: het binnen een zo kort mogelijke termijn na eerste publicatie ter beschikking krijgen van een zo breed mogelijk aanbod van e-boeken voor het uitlenen door de landelijke digitale openbare bibliotheek, conform het ‘one copy multiple user’-model, met een passende uitleenvergoeding voor de auteurs, vertalers, beeldmakers en uitgevers in ruil voor het uitlenen, met transparantie over het aantal uitleningen.

Maar wat er dus onder zit zijn de afspraken waar de laatste twee jaar over gesproken en onderhandeld zijn. En die moeten zorgen voor de win-win-win situatie. Alle partijen geven en krijgen wat in deze set aan afspraken. De uitgevers doen een inspanningsverplichting (geen resultaatverplichting!) om ‘zo spoedig mogelijk na het op de markt brengen van een door hen uitgegeven e-boek’ een afspraak over het uitlenen ervan met de KB te maken (artikel 2 van het convenant).

De KB (en de bibliotheken) betaalt een vergoeding per uitlening en neemt genoegen met een embargoperiode van 6 tot 12 maanden als zijnde de definitie van ‘zo spoedig mogelijk’. En die vergoeding wordt nu gesplitst want 50% van de vergoeding gaat naar de uitgevers en 50% gaat – via Stichting Lira en Stichting Pictoright – naar de auteurs, vertalers en beeldmakers (artikel 3).

In ruil voor deze set aan afspraken stemmen alle partijen in om af te zien van de juridische mogelijkheid om ebooks onder het leenrecht uit te lenen. De achtste overweging in de inleiding stelt dat “partijen realiseren zich dat er verschil van mening bestaat over de (gewenste) verblijfplaats van de rechten van makers, maar stemmen er gezamenlijk mee in dat voor wat betreft de uitvoering van dit convenant slechts de uitgevers toestemming kunnen geven aan en afspraken maken met de KB voor het uitlenen van e-boeken”.

De rest van het convenant bevatten afspraken over de levering van uitleencijfers op titelniveau door de KB aan Lira, Pictoright en de openbare bibliotheken (artikel 4), de (extra) financiële bijdrage door het ministerie de komende jaren om auteurs, vertalers en beeldmakers te compenseren (artikel 5) en de formele afspraken rondom looptijd, evaluatie, ontbinding, geschillen en ongeldigheidsverklaring (artikelen 6, 7 en 8).

Van goede bedoelingen naar resultaten

Het zal nog moeten blijken of het convenant e-lending ook daadwerkelijk de beoogde win-win-win oplossing is. De hele voorzichtige formulering van artikel 2 – waarin de Groep Algemene Uitgevers (GAU) toezegt zich ten zeerste in te gaan spannen om haar leden aan te sporen ebooks binnen zes tot twaalf maanden voor uitlening beschikbaar te maken via de KB – laat ruimte voor alle mogelijke scenario’s. Inclusief het scenario dat uitgevers in de praktijk helemaal niet zo happig zullen zijn het advies van de GAU op te volgen.

Of het scenario dat uitgevers hoogstens een versie willen aanleveren die alleen in de bibliotheek app gelezen kan worden en niet op ereaders.

Het is dus zeker niet zo dat dit convenant e-lending de door vele gebruikers (en personeel) gewenste ultieme ebookdienstverlening gaat opleveren waarbij je, na verloop van tijd, alle in Nederland uitgegeven digitale titels kunt lenen bij de bibliotheek voor in de leesapp en op de ereader.

Maar het is wel een prachtige – en praktische – stap in de goede richting waarbij uitgevers en bibliotheken met elkaars belangen rekening houden en waarbij auteurs, vertalers en illustratoren nu ook eindelijk gegarandeerd de vergoeding gaan krijgen waar ze recht op hebben.

Hopelijk leidt het daarnaast ook echt naar een groter aanbod van (redelijk) recente titels die behalve in de app ook nog eens op een ereader geleend en gelezen kunnen worden.

Meer lezen hierover op Vakblog? Over leenrecht en het uitlenen van ebooks door bibliotheken (februari 2013) // Europese Hof van Justitie: Bibliotheken kunnen ebooks uitlenen onder het leenrecht (maar wel onder bepaalde voorwaarden) (november 2016) // Over bezit en eigenaarschap van ebooks (en wat dat te maken heeft met het kunnen uitlenen van ebooks door bibliotheken) (november 2016)

#

Tweetweekoverzicht week 11 2018: Europa wil van nepnieuws af, meer dan een miljard werken met CC-licentie, leenrecht voor ebooks, Ebookalarm en de minister beantwoordt vragen over de Bibliotheekwet

vakblog tweetweekoverzicht
Elke week maak ik een tweetweekoverzicht waarin ik alsnog stil sta bij nieuws en interessante ontwikkelingen waar ik wel over getwitterd heb maar waar ik (nog) geen blogpost aan heb gewijd.

Europa wil nepnieuws aanpakken

De Europese Commissie wil heel graag nepnieuws bestrijden in Europa en heeft daarvoor een tijd geleden EUvsDisinfo opgericht, een bureau van de EC dat nieuwsberichten doorploetert en ze van labels voorziet met het waarheidsgehalte. Dat viel in Nederland wat minder omdat er prompt berichten uit Nederlandse media als NPO Radio 1, De Gelderlander en GeenStijl werden bestempeld als nepnieuws.

Nou weet elke informatiespecialist die zijn diploma waard is dat je nieuwsberichten niet kunt classificeren op basis van een non-criterium als ‘is het nepnieuws of niet?’. Natuurlijk, je kunt feiten uit die berichten gaan factchecken maar juist bij nieuws zijn die feiten nooit leidend in de tekst. Degene die het schrijft (ik hoop dan altijd dat het een journalist is met een diploma die de tijd heeft gekregen om wat achtergronden te verzamelen bij het onderwerp) brengt namelijk geen rijtje feiten maar vertelt een verhaal. Eentje die een boodschap of conclusie achterlaat.

Zo zijn mensen namelijk. Niemand leest een woordenboek voor zijn lol en dus moet er een verhaal worden gebracht. Eentje die je graag en makkelijk kunt lezen.

En daar zit het probleem. Je kunt gebeurtenissen en feiten (die grotendeels correct zijn) heel eenvoudig gebruiken om tot een conclusie te komen die volslagen lariekoek is. Dat is wat nepnieuws zo lastig maakt want het vereist dat je kritisch kijkt naar de opbouw en onderbouwing van de boodschap. Zoals het zo mooi staat in het artikeltje op The Next Web afgelopen week:

On that last point, it’s worth noting that “fake news” is very often not fake at all. Instead it relies on people’s natural inclination to create narrative: if A and B happened, then we can infer C. Fake news often sets up true A, and true B, and invites readers to make the leap to false assumption C. And many of us do. Because that is how human beings work.

De herdefiniëring van de term nepnieuws door Silvia Grundmann (hoofd van de Media en Internet afdeling van de EC) staat me ook wel aan:

She […] broke it down into misinformation (false, but with no intent to harm); disinformation (false, imposter or manipulated content designed to harm); and mal-information (not necessarily false, but leaks, harassment, hate speech, revenge porn, etc.).

Een oplossing is er niet vanuit Europa en ik denk dat het ook vooral een kwestie van zelfregulering is. Media, kranten, nieuwsprogramma’s en de gehele journalistiek moeten meer dan ooit aan de slag om zichzelf als betrouwbare bronnen van nieuws te profileren. Open en transparant. Aan te spreken op wat ze naar buiten brengen en daarbij proberend om niet zelf subjectieve conclusies te trekken. En tja, burgers die misschien eens zouden moeten ophouden kritiekloos ophitsende teksten van Facebook te lezen … hoewel ik vrees dat daar de grootste uitdaging zit.

1,2 miljard werken met een CC licentie

1,2 miljard foto’s, boeken, artikelen, bladmuziek, muziek(fragmenten) die je kunt gebruiken voor eigen doeleinden dankzij de Creative Commons licentie waarmee ze verspreid worden. Het is toch fantastisch eigenlijk?

Leenrecht voor ebooks – deel 87

Het aantal mensen dat niet spontaan in slaap valt als ik over leenrecht voor ebooks begin kun je op de vingers van één hand tellen maar dat maakt me niets uit. Ik vind het fascinerend om het proces te volgen van (de aanloop naar) de Europese uitspraak tot de vertaling ervan in de Nederlandse situatie. Wim Keizer volgt het traject, dat al heel wat kenmerken van een dagelijkse soap heeft, voor Bibliotheekblad ook op de voet.

Hij beschrijft een onderhandeltraject waarin het ministerie van OCW, KB, Nederlands Uitgeversverbond (sinds kort Mediafederatie), Auteursbond, Stichting Leenrecht, Stichting Pictoright, Stichting Lira, Stichting Pro en VOB allemaal een rol(letje) hebben en waarbij het mij een godswonder mag heten als daar een eenduidige en werkbare werkwijze uit voort gaat komen.

Maar goed, misschien ben ik te negatief :)

Ebookalarm is terug

In januari 2018 ging de site ebookalarm.nl offline (naar eigen zeggen door een serverstoring) en duurde het eventjes voordat ik zelf in de gaten kreeg dat de site verdwenen was. Ik mailde de uitgever (Singel Uitgeverijen) vorige maand met de vraag of de site nog terugkwam en inderdaad, Ebookalarm is na een afwezigheid van twee maanden nu terug met een andere opzet.

Geen dagaanbiedingen meer met codes die alleen bij Kobo ingewisseld kunnen worden. Ebookalarm wordt nu door Singel Uitgeverijen gebruikt voor de ebookacties die ze voor hun titels houden. Elke maand is er een maandactie waar meerdere titels bij betrokken zijn en die ook gewoon bij alle ebookwinkels voor die prijs verkrijgbaar zijn zonder codes. Enerzijds maakt dat titels toegankelijker voor een breder publiek maar anderzijds zijn de reguliere kortingen een stuk minder hoog dan de dagaanbiedingen die meestal voor 2 of 3 euro gingen.

Naast de maandelijkse aanbiedingen worden oudere titels van 1 of 2 auteurs (vooral als ze een nieuwe titel hebben die maand) in het zonnetje gezet met een eigen actie. Dit is wat andere uitgeverijen ook doen en Ebookalarm is daar nu dus de versie van Singel Uitgeverijen van. De acties zal ik elke maand meenemen in het overzicht dat ik zelf bijhoud van actuele ebookacties.

Antwoorden van minister van Engelshoven over midterm review Bibliotheekwet

Vlak voor kerst verscheen de zogenaamde midterm review (pdf) (tussentijdse evaluatie klinkt niet hip genoeg) van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen. Hierin werd gekeken naar de eerste twee jaren (2015 en 2016) van de Wsob en worden de ontwikkelingen geschetst.

Afgelopen week werden de schriftelijke vragen van de Tweede Kamer en antwoorden van de minister gepubliceerd (pdf). Hierin komen geen schokkende zaken voorbij hoewel het interessant was om te lezen dat minister van Engelshoven niet voornemens is om lokale bibliotheken meer zeggenschap te geven in het aanschafbeleid voor de centrale digitale bibliotheek.

En verder nog …

Je kunt geen boeken of artikelen kwijt in tweets maar grappen, dat gaat prima. En dus worden ze gejat door anderen. En dus verbant Twitter die accounts.

Rechthebbenden slaan graag een beetje door in hun pogingen materiaal van internet te verwijderen maar om nou Wikipedia te bestoken met dit soort verzoeken?

Meer digitale manga dan papieren manga in Japan. Dat is best indrukwekkend!

Zoveel data gebruikt Spotify dus tijdens het afspelen van je muziek. Goed om te weten!

Opsturen van je manuscript naar de uitgever heeft weinig zin.

Graffiti als auteursrechtelijk beschermde werken.
#

Tweetweekoverzicht week 51 2017: Muziekdeals met YouTube en Facebook, Facebook transparency report, vrije toegang tot informatie, leenrecht voor ebooks, midterm review Wsob en tweede evaluatie Wvbp

vakblog tweetweekoverzicht
Elke week maak ik een tweetweekoverzicht waarin ik alsnog stil sta bij nieuws en interessante ontwikkelingen waar ik wel over getwitterd heb maar waar ik (nog) geen blogpost aan heb gewijd.

Universal tekent deals met YouTube en Facebook

Universal is één van de grootste platenmaatschappijen en heeft deze week kennelijk besloten iets voortvarender te handelen als het gaat om sociale netwerken en muziekrechten. Niet alleen sloten ze een deal met YouTube – voor zowel het vertonen van muziekvideo’s als voor de muziekstreamingdienst die YouTube naar verluidt in 2018 wil gaan lanceren – maar ook werd er een miljoenendeal met Facebook gesloten.

Deze deal maakt het mogelijk dat er muziek van artiesten van Universal kan worden gebruikt bij video’s die geupload worden door gebruikers maar ook hier gaan er geruchten over een muziekdienst die Facebook zou willen starten. Want we zitten echt allemaal te wachten op 18 muziekdiensten ….

Facebook en illegale content

In navolging van o.a. Google publiceerde Facebook afgelopen week ook hun eigen ‘transparency report‘ waarin gemeld wordt hoe ze met intellectueel eigendomsrechtclaims omgaan (in de periode januari t/m juni 2017). Behalve hun tools (o.a. Rights Manager) waarmee rechthebbenden hun claims kunnen doen gelden worden alle klachten en verzoeken behandeld door een apart team binnen Facebook.

Ook de getallen ontbreken niet: er blijken de eerste zes maanden van 2017 224.464 claims ingediend te zijn bij Facebook waarbij in ruim 68% van de gevallen content is verwijderd. Maar liefst 1,8 miljoen werken om precies te zijn. Voor Instagram gaat het om 70.008 claims en is in 64% van de gevallen de foto verwijderd (in totaal bijna 686 duizend foto’s).

Vrije toegang tot informatie

Ik ga er niet nog een keer zinloos lang over klagen maar echt beste mensen, ik kan met woorden bijna niet uitdrukken hoe tergend irritant ik het vind dat er door de Koninklijke Bibliotheek wel gecommuniceerd wordt over allerlei interessante rapporten, onderzoeken en presentaties maar dat die vervolgens ACHTER EEN INLOG worden gezet op metdekb.nl waar geïnteresseerden niet bij kunnen als ze niet mee mogen doen met de kb.

Als iets hartstikke vertrouwelijk is – en wees dan ook eens kritisch of dat echt zo is – deel het dan alleen via mail met betrokkenen. Als iets wel gedeeld kan worden, deel het dan lelijk woord verwijderd ook met iedereen die interesse zou kunnen hebben. Dat ik bibliothecarissen en informatiespecialisten moet uitleggen wat de toegevoegde waarde van een vrije toegang tot informatie is – ook al ligt dat organisatorisch of politiek gevoelig – is misschien nog wel erger dan het niet hebben van die toegang.

Oh en dank aan de ‘klokkenluiders’ die me het rapport hebben toegestuurd naar aanleiding van mijn tweet. Ik zal niet zo flauw zijn om het inhoudelijk te gaan bespreken aangezien ik meer geïnteresseerd ben in wat de KB (en VOB) gaan doen met de conclusies van dit onderzoek. Als iemand tenminste dit rapport uberhaupt gelezen heeft …

Wel of geen leenrecht voor ebooks?

Vorige week meldde de Vereniging Openbare Bibliotheken dat er in een vergadering met de Stichting Onderhandelingen Leenvergoedingen eerder deze maand geen besluit was gevallen over de hoogte van een leenrechtvergoeding voor ebooks.

Dat vond ik interessant want deze vergadering moest wel een uitwerking zijn van een ‘one copy one user’ model waarmee (in beginsel) alle ebooks uitgeleend zouden kunnen worden mits daar een leenvergoeding voor auteurs tegenover zou staan. Dit staat haaks op het huidige model waarbij exemplaren meerdere/vele malen uitgeleend kunnen worden als onderdeel van een (licentie)overeenkomst met uitgevers, maar vloeit voort uit de uitspraak van het Europese Hof van Justitie van 10 november 2016 die de ‘mogelijkheden’ schetst van het kunnen uitlenen van ebooks door bibliotheken.

Ook Bibliotheekblad dook dieper in de materie en vroeg de manager van de Stichting Leenrecht om toelichting. Hieruit blijkt dat dat de partijen begin maart 2018 weer bij elkaar komen om eerst nog de vraag te beantwoorden of het uberhaupt wel nodig en wenselijk is om het one copy one user model verder uit te werken. Zowel de Stichting Leenrecht als de KB en VOB blijken namelijk de voorkeur te geven aan het huidige model hoewel de VOB toch graag een leenrechttarief voor ebooks wil vaststellen en de partijen daarom nog steeds met elkaar om tafel zitten.

Auteurs en uitgevers hebben op basis van het huidige one copy multiple users model een voorstel gedaan aan het ministerie van OCW en de KB voor het beschikbaar maken van ebooks voor uitlening. OCW heeft de reactie op dit voorstel opgenomen in de midterm review van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen.

Midterm review Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen

De midterm review – tussenrapportage in goed Engels :P – van de bibliotheekwet kwam inderdaad nog voor de feestdagen. Minister Van Engelshoven informeerde zowel de Eerste als de Tweede Kamer over de stand van zaken en ging hierbij in op diverse ontwikkelingen.

Bibliotheekblad heeft een prima samenvatting geschreven en gaat ook in op de punten die mij opvielen. Zo behandelt de minister de ontwikkeling van teruglopende uitleningen bij de bibliotheken in combinatie met de Bibliotheek op school programma’s bij schoolbibliotheken. Hierdoor komen er minder leenrechtvergoedingen terecht bij (jeugdboeken)auteurs en dat leidde al tot een oproep van (o.a.) de Auteursbond om de wettelijke uitzondering die schoolbibliotheken hebben op het hoeven betalen van leenrechtvergoedingen, af te schaffen.

Wat ik, voor de goede orde, een onzinnige, onrealistische en ineffectieve maatregel zou vinden.

 

De minister concludeert echter dat de terugloop in leenrechtvergoedingen voor het grootste deel worden verklaard door de afname in uitleningen die sowieso al sinds 1990 in gang is gezet. Dat daardoor de inkomsten van auteurs dalen vindt de minister aansluiten bij het algemene beeld van de arbeidsmarktpositie in de culturele sector (het wordt ‘simpelweg’ lastiger om een goede boterham te verdienen als auteur). Met betrekking tot de schoolbibliotheken stuurt de minister aan op een verdere uitrol van dBos waarbij de uitgeleende exemplaren eigendom zijn van de bibliotheek en daarmee leenrechtplichtig zijn. Betere registratie van die uitleningen zou effectiever zijn dan het schrappen van de onderwijsvrijstelling in de Auteurswet.

Vanzelfsprekend gaat de minister ook in op het leenrecht voor ebooks en het voorstel dat door auteurs en uitgevers is gedaan.

Het één-op-één in de praktijk doorvoeren van de uitspraak van het Europese Hof zou een stap terug betekenen. Auteurs en uitgevers verkennen daarom met de KB de mogelijkheid het huidige systeem te verbeteren.[..] De volgende lijnen tekenen zich hierbij af:

• De te maken afspraken zijn in eerste instantie gericht op het segment Algemeen boek en de Nederlandse auteur;
• E-books komen zoveel mogelijk na een nog nader te bepalen ‘window’ beschikbaar voor uitlening via de openbare bibliotheek;
• Uitgevers en auteurs komen een verdeling van de uitleenvergoeding overeen, bijvoorbeeld uitgedrukt in percentages;
• Auteurs krijgen periodiek inzicht in de uitleencijfers van e-books;
• De repartitie van de vergoeding aan de auteurs wordt via de KB uitgevoerd door de Stichting Literaire rechten auteurs (Lira) en Pictoright.

Dit betekent mijns inziens het beste van twee werelden. Bibliotheken en uitgevers willen afspraken maken over het beschikbaar maken van (alle) ebooks waarbij er een embargoperiode gaat gelden waarna de titels beschikbaar komen voor het uitlenen. De vergoedingen die betaald worden aan uitgevers vloeit nu ook door naar de auteurs en de auteurs krijgen inzage in hoe hun titels geleend worden (zoals dat nu ook voor papieren exemplaren geldt). Op basis van die uitleningen wordt de geïnde uitleenvergoeding verdeeld onder de auteurs.

En het mooiste van alles is dat het niet nodig is om naar een one copy one user model over te stappen terwijl er dan toch eindelijk actuele titels bij gaan komen (afhankelijk van hoe lang die embargoperiode gaat zijn). Klinkt goed!

Tweede evaluatie Wet op de vaste boekenprijs

Elke vier jaar dient door de verantwoordelijke minister van OCW aan de Tweede Kamer verslag te worden gedaan over de werking van de Wet op de vaste boekenprijs. Heeft de wet nog steeds het beoogde effect en wat is de impact ervan op de markt?

In februari 2015 vond de tweede evaluatie van de wet plaats en konden partijen de voor- en nadelen presenteren om de wet in stand te laten. Minister Bussemaker vroeg de Raad voor Cultuur een onderzoek uit te voeren en volgde uiteindelijk haar evaluatie (PDF) het advies van de Raad voor Cultuur op om onder een aantal voorwaarden de Wet op de vaste boekenprijs te verlengen met nog eens vier jaar.

De voorwaarden waren dat er een onderzoek moest komen naar de interne kruissubsidiëring bij uitgevers en boekhandels tussen courante en minder courante titels. Het onderzoek moet zorgen voor een betere empirische onderbouwing van de beoogde effecten van de vbp. Daarnaast moesten de belanghebbenden in het boekenvak, de Koninklijke Vereniging voor het Boekenvak (KVB), het Nederlands Letterenfonds, de Groep Algemene Uitgevers, de Koninklijke Boekverkopersbond en de CPNB, samen gaan werken aan innovatie en versterken de kennis over de ontwikkelingen in het boekenvak.

Tot slot moesten de effecten gemeten en geregistreerd worden in een expertise/innovatiecentrum dat door de KVB zou worden opgezet.

Afgelopen vrijdag stuurde minister Van Engelshoven een tussentijdse rapportage over de wet op de vaste boekenprijs naar de Tweede Kamer. Hier gaat ze in op de resultaten van het onderzoek naar de kruissubsidies (inkomsten van goed verkopende titels financieren de beschikbaarheid van minder goed of slecht verkopende titels) en de werking van KVB Boekwerk, het opgerichte kennis- en innovatieplatform. Ze concludeert: Naar mijn oordeel heeft het onderzoek van SEO aangetoond dat voor een pluriform boekenaanbod kruissubsidies van groot belang zijn en de financiële ruimte hiervoor zal ontbreken indien door de introductie van prijsconcurrentie de inkomsten uit bestsellers niet langer beschikbaar zijn. Met de continuering van de Wet is daarmee het algemeen belang gediend.

Oftewel, het lijkt er op dat de Wet op de vaste boekenprijs voorlopig nog niet gaat verdwijnen.

En verder nog …

Dat mag echt niet he? Foei Whatsapp!

Geen New Media Consortium meer. Dus ook geen Horizon reports meer die de technologische ontwikkelingen in het onderwijs zo mooi duiden.

Ik haalde mijn examen Contractmanagement.

Dutch Filmworks gaat onverdroten verder met de jacht op downloaders van illegale versies van hun films en kondigde afgelopen week aan met schikkingsvoorstellen te gaan werken van 150 euro. Wat toegegeven geen belachelijk bedrag is voor een inbreuk maar dat is een schrale troost als ze je er eentje sturen en je geen idee hebt wie zo’n film gedownload heeft. Er wordt mij wat te gemakkelijk omgegaan met de vele onvolkomenheden van downloaders traceren op basis van een IP-adres.

#

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top