afbeelding van Clara HD ereader met gekozen lettertype zichtbaar

Kies je favoriete lettertype op je ereader

Eén van de grote voordelen van lezen op een ereader is dat je zelf kunt kiezen welk lettertype gebruikt wordt in een boek. Maar waar moet je op letten en uit welke lettertypes kun je kiezen?

Loeren naar lettertypes

Zoals ik vroeger in de trein nieuwsgierig naar medereizigers keek die een boek aan het lezen waren waarvan ik de titel net niet kon ontwaren, zo probeer ik nu een kijkje op het scherm van hun ereader te nemen zonder dat het te veel opvalt. Een iets ‘veiligere’ aanpak is het bekijken van de Instagram foto’s van divers boekenliefhebbers die hun ereader etaleren in onmogelijk idyllische en ideale leesomgevingen.

En dan zit ik dus niet mee te lezen om uit te vogelen welk boek ze aan het lezen zijn. Nee, ik wil weten hoe die persoon zijn of haar leesinstellingen heeft staan. Hoe groot zijn de letters? De marges en regelafstand? En waar ik het nieuwsgierigste naar ben: welk lettertype hebben ze gekozen voor in hun boek?

Hoewel het bepaald geen representatief onderzoek is wat ik uitvoer heb ik toch het idee dat veel digitale lezers maar nauwelijks naar het lettertype kijken. Ik denk dat een zeer grote categorie eenmalig de 8 tot 10 voorgeïnstalleerde lettertypes uitprobeert, onmiddelijk tot de conclusie komt dat de overgrote meerderheid niet boeiend is en zichzelf meteen beperkt tot dat ‘ene lettertype dat ze nog wel OK vinden’. Wat ze vervolgens altijd blijven gebruiken want hun ereader onthoudt die voorkeur en opent volgende boeken met datzelfde lettertype.

De kans dat lezers hun ereader laten staan op de default ‘Uitgever standaard’ van Kobo of het Bookerly lettertype dat de default is van Kindle ereaders, is daarbij enorm groot.

Dat is prima maar wel een beetje zonde

Tot ik begon met lezen van ebooks op ereaders (en eigenlijk duurde het zelfs toen nog een paar jaar) keek ik nooit naar het lettertype van een boek. Waarom zou ik ook? Bij papieren boeken bepaalt de uitgever en drukker welk lettertype gebruikt wordt en als lezer heb je daar geen enkele invloed op. Ik merkte nog wel eens dat het ene lettertype fijner was om te lezen dan het andere maar ik ben nog nooit een boek tegengekomen dat onleesbaar was door het gekozen lettertype.

Ook ebooks worden niet onleesbaar door een door de uitgever gekozen lettertype en de meeste mensen zullen vooral (en alleen) blij zijn met de optie om de lettergrootte te kunnen aanpassen om de leesbaarheid te verbeteren.

Toch loont het mijns inziens om je een beetje te verdiepen in het fenomeen lettertypes als je ebooks leest. De uitgever kiest namelijk nog steeds in veel gevallen voor een vast lettertype bij ebooks dat, vaker wel dan niet, gebaseerd is op de opmaak van de papieren editie. En wat werkt op papier is wel degelijk verschillend met wat werkt op een scherm van variabele grootte zoals een ereader.

Eigenlijk kun je het zo zien: waar bij een papieren boek de uitgever een voorkeur aangeeft en een drukker in overleg bepaalt of dat ook echt goed werkt op papier, is de lezer zelf de drukker omdat lezen van een scherm andere eisen stelt aan de opmaak en dus het lettertype.

Uitgevers kiezen er helaas nog steeds voor om hun eigen ‘optimale’ lettertype op te nemen in het ebook zelf en daarmee de mogelijkheid weg te halen voor lezers om dat lettertype aan te kunnen passen naar eigen smaak en wensen. Dat kun je, met enige moeite, ongedaan maken maar zou niet nodig moeten zijn.

Welk lettertype dan?

Er zijn (honderd)duizenden lettertypes maar ze vallen wel in een beperkt aantal categorieën. Zo zijn er de functionele lettertypes die het voor bijvoorbeeld dyslectici makkelijker maken een tekst te lezen. Kobo biedt OpenDyslexic als één van de standaardlettertypes aan en je weet precies wat je daar aan hebt.

Daarnaast zijn er duizenden fantasie of decoratieve lettertypes. Dat zijn lettertypes die niet bedoeld zijn om hele lappen tekst mee te gaan lezen maar die vooral handig zijn voor korte stukjes tekst. Denk aan lettertypes die in logo’s van tv series voorkomen bijvoorbeeld (Stranger Things, A-Team enz).

Schrijf- of scriptlettertypes bootsen een handschrift na. Het zijn al die lettertypes die er uitzien alsof ze door een mens geschreven zijn en die bijvoorbeeld een tekst van een dagboek kunnen versterken. Al is het lezen van een volledig boek in een dergelijk lettertype ook behoorlijk vermoeiend.

De grootste categorie echter zijn de lettertypes die ook expliciet bedoeld zijn om langere teksten mee te lezen en die vallen zelf uiteen in twee subcategorieën: de lettertypes met schreef en de schreefloze lettertypes.

lettertypes op een ereader

Binnen de typografie is een schreef een dwars geplaatst haakje aan het uiteinde van een letter. Schreefletters doen denken aan gekalligrafeerde letters en worden als gemakkelijker leesbaar ervaren, vooral van papier. Je ziet daarom ook veel schreeflettertypes in boeken. En Sinterklaas chocoladeletters maar dat geheel terzijde.

Schreefloze letters zijn strakker en zijn opgebouwd uit minder pixels waardoor het, over het algemeen, makkelijker leest van een scherm.

Je voelt hem wellicht al aankomen: uitgevers kiezen vaak voor schreeflettertypes en niet voor de schreefloze lettertypes. Dat kan precies zijn wat je prettig vindt omdat je gewend bent van papier te lezen en je ook op een ereader een vergelijkbaar lettertype gebruikt. Maar afhankelijk van de lettergrootte, regelafstand en of je uitvullen aanzet kunnen er grote verschillen ontstaan tussen de verschillende (soorten) lettertypes die je tot je beschikking hebt. Het is dus niet alleen je favoriete lettertype vinden maar juist de goede combinatie van al die instellingen: lettertype, lettergrootte, marges, regelafstand en links uitlijnen/uitvullen.

Probeer en experimenteer!

Natuurlijk, het is even werk maar idealiter ga je dus op zoek naar de voor jou ideale combinatie van instellingen op je ereader. Hoeveel marge vind je handig op het scherm van jouw ereader? Op een 6 inch scherm van een Kobo Clara HD wil ik liever wat meer regelafstand hebben omdat ik de letters niet te groot wil maken – teneinde zo veel mogelijk tekst op een scherm te houden – en dat betekent een kleinere marge. Op het grotere scherm van de Forma heb ik de letters juist iets groter staan maar de regelafstand kleiner en de marges weer iets groter ter compensatie.

Uitvullen heb ik standaard aan staan omdat ik het rustiger vind lezen als ik een ‘vierkante’ blok tekst zie maar dat heeft absoluut impact op de leesbaarheid van bepaalde lettertypes. Door het uitvullen worden zinnen soms wat “uitgerekt” en dat leest bij het ene lettertype gewoon wat vervelender vind ik.

Een andere factor die bij lettertypes ook nog meespeelt is hoe donker, hoe vet ze zijn. Op papier speelt dit ook wel een rol maar vanaf een scherm is het veel opvallender wat het effect is omdat ook de achtergrond varieert qua lichtheid dankzij de schermverlichting (of het ontbreken ervan).

Als je kijkt naar de standaard lettertypes die bijvoorbeeld op een Kobo of een Kindle voorkomen, dan zie je dat daar de variaties ook in zitten. Kobo heeft een aantal schreefloze lettertypes zoals Avenir Next, Gill Sans en UD Kakugo maar ook lettertypes met schreef zoals Tsukushi Mincho en Georgia. Deze hebben allemaal een verschillende dikte die echter instelbaar is bij de opties waardoor je ook een ‘dun’ lettertype als Georgia veel vetter kunt maken.

Neem nou eens een kwartiertje de tijd met het boek dat je nu aan het lezen bent op je ereader. En speel met de instellingen van lettertype, lettergrootte, regelafstand, marges en uitvullen alsof je zelf de drukker bent die het boek voor jou optimaal leesbaar moet maken.

En ik zelf?

Ik pas de leesinstellingen per ereader aan maar dat komt omdat ik er ook meerdere gebruik die ook nog eens verschillende groottes van het scherm hebben. De lettergrootte, regelafstand en marges verschillen dan ook per apparaat bij mij.

Wat echter wel gelijk is tussen al mijn ereaders, ongeacht het merk, is het lettertype. Dat is Bitter en komt alleen standaard bij Tolino ereader meegeleverd maar ik heb het ook op mijn Kobo en Kindle ereaders geïnstalleerd.

lettertype op je ereader
Bitter

Bitter is net wat vetter dan de standaardlettertypes op een Kobo of Kindle en hoewel het een schreeflettertype is, vind ik het heel prettig leesbaar en werkt het uitstekend als je, zoals ik, uitvullen standaard hebt aanstaan.

Een jaar geleden ben ik echter wel op zoek gegaan naar een lettertype dat voor mij beter werkt op een 6 inch ereader. Toch nog iets vetter en wat me doet denken aan (het lettertype van de tekst in) de pockets van Amerikaanse SF schrijvers uit de jaren 70 en 80.

lettertype op je ereader
ChareInk

Met ChareInk kwam ik een heel eind in de richting maar uiteindelijk ben ik overgestapt naar een, speciaal voor e-ink schermen gemaakte, versie van het DejaVu lettertype. Het heeft standaard wat grotere letters waardoor ik het allemaal wat fijner vind passen op een kleiner scherm.

lettertype op je ereader
DejaVu Serif E-Ink

Mocht je zelf de bovenstaande drie lettertypes willen uitproberen dan vind je hier de bestanden die je (unzipped) in de fonts map op je ereader kunt zetten.

Maar nu ben ik vooral benieuwd wat jullie met de leesinstellingen doen op je ereader. Pas je de instellingen aan en heb je een favoriet lettertype?

#

Source Sans Pro (lettertype) installeren en gebruiken op je Kobo ereader

Adobe stelde in 2012 met Source Sans Pro hun eerste gratis – en vrij te gebruiken – lettertype beschikbaar voor iedereen. Dat was een opvallende gebeurtenis omdat Adobe tot die tijd alleen maar hun zelfontworpen lettertypes voor veel geld verkocht. Source Sans Pro is niet ontworpen voor het gebruik op ereaders maar kan zonder problemen op elke Kobo ereader geïnstalleerd worden.

Het is natuurlijk altijd een kwestie van smaak welk lettertype je prefereert maar dit lichte en schreefloze lettertype biedt in elk geval wat variatie ten opzichte van de standaardlettertypes op Kobo ereaders. In het onderstaande stappenplan demonstreer ik hoe je het Source Sans Pro lettertype kunt toevoegen aan een Kobo Glo HD en de Kobo Aura ONE maar het werkt in beginsel met alle TrueType Fonts (lettertypebestanden met een .ttf extensie), OpenType Fonts (.otf) en alle modellen Kobo ereaders.

Het is belangrijk onderscheid te maken tussen een lettertype en een lettertypefamilie. Als je het over een lettertype als Helvetica, Arial, Times of in dit geval Source Sans Pro hebt, dan gaat het feitelijk over een lettertypefamilie. Het reguliere Source Sans Pro is een lettertypebestand maar vetgedrukt Source Sans Pro is weer een ander lettertypebestand net zoals cursief en vetgedrukt+cursief Source Sans Pro. Wil je in een tekst onderscheid kunnen lezen tussen reguliere tekst, vetgedrukt, cursief en vetgedrukt+cursief, dan heb je dus minstens vier lettertypebestanden nodig.

Het zijn ook deze vier lettertypebestanden van dezelfde lettertypefamilie die je nodig hebt om een lettertype goed weer te geven op een Kobo ereader. Dergelijke bestanden horen ook de vier verschillende benamingen in de bestandsnaam te hebben staan zodat je Kobo ereader “weet” wanneer welk lettertype bestand gebruikt moet worden.

<lettertypenaam>-Regular.ttf (.otf)
<lettertypenaam>-Italic.ttf (.otf)
<lettertypenaam>-Bold.ttf (.otf)
<lettertypenaam>-BoldItalic.ttf (.otf)

Stappenplan

  • Verbind je Kobo ereader met een computer en maak een nieuwe map “fonts” aan in de hoofdmap van de ereader zelf waar ook o.a. de .kobo en .kobo images mappen al te zien zijn. Let op dat “fonts” zonder aanhalingstekens en met alleen kleine letters geschreven moet zijn.;
  • Kopieer of verplaats de lettertypefamilie(s) naar de zojuist aangemaakte map fonts. Dus in het geval van (de TrueType versie van) Source Sans Pro de vier lettertypebestanden SourceSansPro-Regular.ttf, SourceSansPro-Italic.ttf, SourceSansPro-Bold.ttf en SourceSansPro-BoldItalic.ttf. Je kunt de volledige set met lettertypebestanden via Github downloaden maar ik heb de vier benodigde bestanden apart in één zipbestand gezet om makkelijker te kunnen downloaden;
  • Optioneel: Ontkoppel je Kobo ereader, zet hem uit en start hem vervolgens weer opnieuw op. Dit zorgt ervoor dat de ereader het toegevoegde lettertype ook laadt en je het kunt selecteren als je een ebook gaat lezen. Meestal gaat dat ook goed zonder een herstart maar als je niets ziet, start dan toch de ereader even opnieuw op. Zie je nog steeds niet het nieuwe lettertype? Controleer dan of de bestanden ook echt in een map fonts staan in de hoofddirectory van je ereader.

Overigens kan het voorkomen dat het lettertype van een ebook niet veranderd kan worden op een Kobo ereader. Dit komt omdat uitgevers regelmatig lettertypes ‘inbakken’ in een ebook en daarmee de functionaliteit van ereaders blokkeren om dat lettertype te wijzigen. In dit artikel beschrijf ik hoe je die ebooks alsnog geschikt kunt maken om het lettertype te veranderen (naar bijv. SourceSansPro).

Ik geef zelf de voorkeur aan een iets ‘dikker’ (donkerder) lettertype op mijn ereader, vooral op een 6-inch ereader als de Glo HD. Op de grotere 7,8-inch Aura ONE vind ik het echter een stuk prettiger lezen en onderscheidt het schreefloze Source Sans Pro zich heel aardig ten opzichte van de standaardlettertypes van Kobo.

Wat is jouw favoriete lettertype om mee te lezen vanaf het scherm? Gebruik je altijd een ingebouwd lettertype of heb je je eigen favorieten zelf toegevoegd?

#

Bitter (lettertype) installeren en gebruiken op je Kobo ereader

In 2015 kwam Amazon met een eigen lettertype, Bookerly, dat speciaal ontworpen is voor de Kindle ereaders en het lezen vanaf een scherm. Amazon staat niet toe dat andere leveranciers het lettertype op hun ereaders gebruiken maar er bestaat een open source variant, genaamd Bitter, dat wel vrij te downloaden en te gebruiken is. Inmiddels is Bitter standaard terug te vinden op de Tolino ereaders maar ook in ereading apps als Marvin voor iOS.

Gelukkig is het eenvoudig om Bitter zelf toe te voegen en te gebruiken op je Kobo ereader(s). In het onderstaande stappenplan zal ik het Bitter lettertype toevoegen aan een Kobo Aura H2O en de Glo HD maar het werkt in beginsel met alle TrueType Fonts (lettertypebestanden met een .ttf extensie), OpenType Fonts (.otf) en alle Kobo ereaders.

Het is belangrijk onderscheid te maken tussen een lettertype en een lettertypefamilie. Als je het over een lettertype als Helvetica, Arial, Times of in dit geval Bitter hebt, dan gaat het feitelijk over een lettertypefamilie. Het reguliere Bitter is een lettertypebestand maar vetgedrukt Bitter is weer een ander lettertypebestand net zoals cursief en vetgedrukt+cursief Bitter. Wil je in een tekst onderscheid kunnen lezen tussen reguliere tekst, vetgedrukt, cursief en vetgedrukt+cursief, dan heb je dus minstens vier lettertypebestanden nodig.

Het zijn ook deze vier lettertypebestanden van dezelfde lettertypefamilie die je nodig hebt om een lettertype goed weer te geven op een Kobo ereader. Dergelijke bestanden horen ook de vier verschillende benamingen in de bestandsnaam te hebben staan zodat de software, in dit geval de Kobo, weet wanneer welk lettertype bestand gebruikt moet worden.

<lettertypenaam>-Regular.ttf (.otf)
<lettertypenaam>-Italic.ttf (.otf)
<lettertypenaam>-Bold.ttf (.otf)
<lettertypenaam>-BoldItalic.ttf (.otf)

Stappenplan

  • Verbind je Kobo ereader met een computer en maak een nieuwe (sub)map “fonts” aan in de hoofdmap van de ereader zelf waar ook o.a. de .kobo en .kobo images mappen al te zien zijn. Let op dat “fonts” zonder aanhalingstekens en met alleen kleine letters geschreven moet zijn.;
  • Kopieer of verplaats de lettertypefamilie(s) naar de zojuist aangemaakte map fonts. Dus in het geval van (het OpenType Font) Bitter de vier lettertypebestanden Bitter-Regular.otf, Bitter-Italic.otf, Bitter-Bold.otf en Bitter-BoldItalic.otf. Ik heb de vier bestanden in één zipbestand gezet om makkelijker te kunnen downloaden;
  • Ontkoppel je Kobo ereader, zet hem uit en start hem vervolgens weer opnieuw op. Dit zorgt ervoor dat de ereader het toegevoegde lettertype ook laadt en je het kunt selecteren als je een ebook gaat lezen.

Overigens kan het voorkomen dat het lettertype van een ebook niet veranderd kan worden op een Kobo ereader. Dit komt omdat uitgevers regelmatig lettertypes ‘inbakken’ in een ebook en daarmee de functionaliteit van ereaders blokkeren om dat lettertype te wijzigen. In dit artikel beschrijf ik hoe je die ebooks alsnog geschikt kunt maken om het lettertype te veranderen (naar bijv. Bitter).

Ik gebruik altijd Bookerly op mijn Kindle Voyage en heb nu Bitter al enige maanden op zowel de Kobo Aura H2O als Glo HD als mijn favoriete lettertype. Het is mijns inziens een perfecte aanvulling op de tien lettertypes die standaard op een Kobo ereader geïnstalleerd staan en het zou me niet verbazen als Kobo het in de toekomst zou toevoegen middels een firmware-update. Daar hoef je nu niet op te wachten natuurlijk en ik ben benieuwd of je het ook een prettig lettertype vindt voor het lezen van je ebooks.

#

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top