Juridische kwesties: Een vernieuwde beperking voor mensen met een leesbeperking

In de nieuwe Europese auteursrechtrichtlijn zal het beschikbaar maken van werken voor (visueel) gehandicapten eindelijk beter geregeld gaan worden. Dat was de boodschap van de EU begin oktober toen ze zich officieel aansloot bij het Marrakesh Verdrag.

De meeste mensen zullen niet stil staan bij de gedachte om even een willekeurig boek of tijdschrift te gaan lezen. Toch is dat voor mensen met een visuele beperking, zoals blinden, slechtzienden en dyslectici, helemaal niet zo vanzelfsprekend. Gewoon een boek kopen in de winkel of lenen bij de bibliotheek is er niet bij want voor het lezen hebben ze eigen unieke versies nodig. Digitale versies bijvoorbeeld die voorgelezen kunnen worden door voorleessoftware, maar ook brailleboeken of audioboeken die speciaal gemaakt worden voor deze gebruikersgroep.

Veel werk

Omdat de productie van deze edities arbeidsintensief is, wordt slechts een klein deel van het boeken- en tijdschriftenaanbod beschikbaar gemaakt voor visueel gehandicapten. Daar komt nog eens bij dat het in beginsel een inbreuk vormt op het auteursrecht van de makers van de boeken en tijdschriften. Je mag immers niet zonder toestemming een kopie maken en verder verspreiden. En een brailleversie of digitale voorleesversie is gewoon een kopie.

Wettelijk geregeld

De Auteurswet heeft hier een speciale uitzondering voor opgenomen, een beperking op het auteursrecht van een maker. Artikel 15i lid 1 Aw stelt: ‘Als inbreuk op het auteursrecht op een werk van letterkunde, wetenschap of kunst wordt niet beschouwd de verveelvoudiging of openbaarmaking die uitsluitend bestemd is voor mensen met een handicap, mits deze direct met de handicap verband houdt, van niet commerciële aard is en wegens die handicap noodzakelijk is’. Oftewel, als je werken kopieert of omzet naar een ander formaat, dan mag dat zonder toestemming van rechthebbenden – mits het werk niet verspreid wordt buiten de doelgroep van visueel gehandicapten (en het dus niet de reguliere verkoop door uitgevers kan schaden).

In Nederland is Dedicon de grootste organisatie van materialen voor blinden, slechtzienden en dyslectici. Dankzij de beperking in de Auteurswet en de afspraken die ze met uitgevers hebben, kunnen zij (studie)boeken en andere werken omzetten en beschikbaar maken voor de doelgroep.

Er is meer nodig

In Nederland is het dus redelijk goed geregeld, maar in vele andere landen is dat niet het geval. Er is meer dan twintig jaar gewerkt aan een verdrag dat de toegang tot gepubliceerde werken voor mensen met een visuele beperking moet garanderen. Ongeacht in welk land ze wonen.

In 2013 konden alle lidstaten van de World Intellectual Property Organisation (WIPO) – onderdeel van de Verenigde Naties – zich uiteindelijk vinden in een definitieve formulering van het verdrag. De Marrakesh Treaty to Improve Access to Published Works for Persons who are Blind, Visually Impaired, or otherwise Print Disabled was daarmee een feit.

Door zich aan te sluiten bij het Marrakesh Verdrag verplicht een land zich om niet alleen een wettelijke uitzondering in de eigen auteurswetgeving op te nemen, maar ook om de in eigen land geproduceerde materialen beschikbaar te maken voor visueel gehandicapten in alle overige aangesloten landen. Een uitgebreidere beperking op de rechten van uitgevers dus om te komen tot een uitgebreider aanbod voor mensen met een leesbeperking.

Het ratificeren van het Marrakesh Verdrag in het Europees Parlement heeft vijf jaar gekost, maar op 1 oktober 2018 sloot de EU, en daarmee de 28 lidstaten, zich formeel aan bij het verdrag. Dit betekent dat de vernieuwde beperking in de Europese auteursrechtenrichtlijn opgenomen zal worden en die vervolgens ook een plek in de auteurswetten van de Europese landen zal moeten krijgen in 2019 of op een later moment.

Opvallend is dat zelfs president Trump de voordelen van deze nieuwe wetgeving lijkt in te zien. Op 10 oktober tekende hij de Marrakesh Treaty Implementation Act die de Amerikaanse Copyright Act aanpast. Daardoor kunnen visueel gehandicapten in de VS vanaf nu rekenen op een beter aanbod van materiaal. In Europa zullen we nog even geduld moeten hebben.

Deze Juridische kwesties is ook gepubliceerd in IP 8 (2018).

#

Tweetweekoverzicht week 40 2018: Update Marrakesh verdrag, Kobo Forma, btw op ebooks gaat omlaag, convenant e-lending en Europese E-book barometer

vakblog tweetweekoverzicht
Elke week maak ik een tweetweekoverzicht waarin ik alsnog stil sta bij nieuws en interessante ontwikkelingen waar ik wel over getwitterd heb maar waar ik (nog) geen blogpost aan heb gewijd.

Uitzondering in de auteurswet voor blinden en slechtzienden komt er aan

Ruim 5 jaar geleden schreef ik een column in de IP met als titel dat een uitzondering niet snel gemaakt is. Dat ging over het Marrakesh verdrag waarin een enorm aantal landen na 20 jaar overleg eindelijk afspraken maakten over het verbeteren van de toegang tot gepubliceerde werken voor blinden en slechtzienden.

Wat daar voor nodig is, is dat er een uitzondering in de auteursrechtwetgeving gemaakt moet worden om het mogelijk te maken werken om te zetten naar een formaat dat wel gebruikt kan worden door deze doelgroep. Van boek naar audio of braille bijvoorbeeld. En dat moet gedaan kunnen worden zonder dat de rechthebbende van dat werk iedere keer om toestemming gevraagd moet worden (en dus zonder dat rechthebbenden dat tegen kunnen houden door technische of financiële barrières op te werpen).

Het proces om dit verdrag door de lidstaten van de EU geratificeerd te krijgen viel nog niet mee en duurde, zoals wel verwacht, best wel lang maar afgelopen week was het dan zo ver en meldden de 28 lidstaten hun ratificatie en instemming bij de World Intellectual Property Organisation van de Verenigde Naties.

Vijf jaar na het 20 jaar durende overleg lijkt het er dan toch op dat de nieuwe auteursrechtrichtlijn behalve uploadfilters en linktax dan eindelijk nieuwe middelen gaat introduceren voor blinden en slechtzienden.

Wanneer precies? Ergens volgend jaar denk ik.

Alweer Kobo Forma

Het had weinig zin meer om de oorspronkelijke planning te volgen (gok ik) en dus gooide Kobo afgelopen week alvast het persbericht de deur uit voor de nieuwe Kobo Forma ereader. Alle informatie is ook op hun website te vinden inmiddels en ik zag dat buitenlandse ereadersites al een reviewexemplaar toegestuurd hebben gekregen.

De Forma heeft een 8 inch scherm (een fractie groter dan dat van de Aura ONE) maar is een stukje lichter. Qua hardware volgt het de ‘standaard’ Kobo ingrediënten met de ComfortLight Pro schermverlichting, waterresistent en dezelfde processor als zijn voorgangers. Wel nieuw is de vormgeving die sterk lijkt op de Oasis 2, inclusief bladerknoppen en het feit dat je het beeld kunt draaien zodat je de ereader zowel links als rechtshandig kunt gebruiken. Ik vind dat bijzonder fijn bij de Oasis dus prima dat Kobo dit overneemt qua idee, al vind ik het prijskaartje van 280 euro minder geslaagd.

Als mijn gezondheid (en de NS) meewerkt dan heb ik maandagochtend de gelegenheid om zowel de Kobo Forma uit te proberen als om Michael Tamblyn, CEO van Kobo, wat vragen te stellen. Kan ik rechtstreeks bij de bron vragen wanneer ze eindelijk het uitzetten van woordafbreking mogelijk gaan maken ;-)

Btw-tarief op digitale publicaties gaat omlaag

Er gingen jarenlange discussies aan vooraf: kunnen boeken en ebooks onder hetzelfde btw-tarief vallen? Het logische antwoord zou ‘ja’ moeten zijn maar toch stond de Europese btw-richtlijn dit simpelweg niet toe om ebooks onder digitale diensten vallen en die niet uitgezonderd mogen worden van het hogere tarief. Wat dus in de Europese landen leidde tot de rare situatie dat ebooks hoger belast worden dan papieren boeken.

Enkele Europese landen probeerden eenzijdig te besluiten de btw te verlagen op ebooks maar werden teruggefloten door de hoogste Europese rechter. Het schuurde echter wel en dus volgde er in 2016 een publieke consultatie over btw op digitale publicaties wat in juni 2017 – enkele maanden nadat de rechter weer besloot dat het echt niet mocht – uitmondde in een stemming in de Raad van de Europese Unie. Daar lag vervolgens Tsjechië dwars die het voorstel blokkeerde.

In een nieuwe stemming lijkt Tsjechië het verzet gestaakt te hebben en kan de verlaging van het btw-tarief op ebooks dan alsnog plaatsvinden. Daar hoeft nu niet nog een keer over gepraat te worden (de toestemming van het Parlement lag er al sinds vorig jaar) en dus is het een kwestie van wachten tot de maatregel ook in Nederland ingevoerd gaat worden. Of dat ook tot lagere prijzen van ebooks gaat leiden? Dat zullen we nog moeten zien.

Boekenvak sluit convenant met bibliotheek voor betere beschikbaarheid ebooks

Bijna een jaar zaten minister Van Engelshoven, de GAU, de Auteursbond, de Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB), Lira, Pictoright en de KB om tafel. Met als doel tot afspraken te komen om nieuwe ebooks maximaal een jaar na verschijnen in de onlinebibliotheek te krijgen.

Dat is kennelijk gelukt want vorige week tekenden de partijen een overeenkomst waarin ze zich bereid verklaarden zich voor deze zaak in te spannen.

Goed nieuws natuurlijk want de beschikbaarheid van actuele titels (nou ja, in zover je na 1 jaar nog over actueel kunt spreken) is een stevig pijnpunt bij het promoten van digitaal lenen. In een compromis is nu de embargotermijn op 1 jaar gezet zodat uitgevers hun titels eerst nog kunnen (proberen te) verkopen.

Het extra goede nieuws voor auteurs, vertalers en illustratoren is dat bij uitlening van hun digitale werken zij nu ook een vergoeding gaan krijgen. Ebooks zijn uitgezonderd van de leenrechtregeling en bij het maken van de individuele afspraken tussen bibliotheek en uitgevers was het lang niet altijd zo dat de betrokkenen ook een vergoeding via hun uitgever kregen.

Is het alleen maar fantastisch nieuws? Ongetwijfeld niet.

Zowel auteurs als uitgevers hebben nog steeds de mogelijkheid om titels niet aan te leveren voor het lenen ervan en in plaats van een ‘overeenkomst’ met harde afspraken is er nadrukkelijk sprake van een ‘convenant’ waarin het expliciet gaat over een inspanningsverplichting . Iedereen gaat zijn best doen maar wat is er nu precies afgesproken dan?

Als ik van weddenschappen hield zou ik wedden dat die nieuwe titels voor het overgrote deel niet beschikbaar gemaakt gaan worden voor lenen/lezen op een ereader bijvoorbeeld. En dat zal gegarandeerd niet als eis of zelfs maar als streven in het convenant staan. Of auteurs, vertalers en illustratoren ook echt een redelijke bron van inkomsten hiermee krijgen is ook discutabel. Het is op zijn best een goed bedoelde regeling maar dit moet niet verward worden met de leenregeling die er voor papieren boeken is en die de basis vormt van het uitlenen van boeken in Nederland. Zolang een vergoedingsregeling voor makers niet permanent en structureel opgenomen is in de individuele overeenkomsten met uitgevers, is het niet meer dan een pleister voor het bloeden vrees ik.

Of dit wellicht toch de bedoeling is weten we over twee weken. Dan wordt de feitelijke tekst van het convenant gepubliceerd in de Staatscourant en kom ik er vanzelfsprekend uitgebreid op terug.

Europese E-book barometer

CB heeft in samenwerking met Bookwire, de International Publishing Distribution Association en Rüdiger Wischenbart, meegewerkt aan de ontwikkeling van de eerste Europese E-book Barometer met daarin een beknopt overzicht van de ebookmarkt in Nederland, Duitsland, Italië en Spanje.

Het rapport is online te lezen en als je op de Kopen knop klikt voor het sympathieke bedrag van 0 euro ook te downloaden.

En verder nog …

Heb jij je scriptie, publicatie of initiatief in ons mooie vakgebied al aangemeld voor een van de Victorines 2018? Doe dit zsm nog via victorine@knvi.nl

Lampje van Annet Schaap wint de Gouden Griffel. Helemaal terecht, ga dit boek nu lezen!

De schrijver van de boeken over The Witcher eist (omgerekend) 16 miljoen van de gamestudio CD Projekt Red die een reeks zeer succesvolle games op de markt heeft gebracht. Volgens de schrijver waren de oorspronkelijke afspraken – en afkoopsom voor de rechten – onvoldoende nu er door de Poolse studio honderden miljoenen mee verdiend is. Het belooft een interessante casus te worden en wellicht een Europees voorbeeld van hoe de oorspronkelijke makers van een wereldbekende franchise met bijna lege handen achterbleven. In Amerika bleven de bedenkers van Superman met een verhoudingsgewijs schijntje achter nadat ze de rechten verkochten.
#

Tweetweekoverzicht week 3 2018: Jeugdbibliotheek, Facebook, privacy van Bibliotheek op School, leesgedrag van Nederlanders en de ratificatie van het Marrakesh Verdrag

vakblog tweetweekoverzicht
Elke week maak ik een tweetweekoverzicht waarin ik alsnog stil sta bij nieuws en interessante ontwikkelingen waar ik wel over getwitterd heb maar waar ik (nog) geen blogpost aan heb gewijd.

Jeugdbibliotheek.nl

Na de nieuwe (versie van) onlinebibliotheek.nl kwam de bibliotheek vorige week ook met de al eerder aangekondigde site voor de jeugd van 9-12: jeugdbibliotheek.nl. Het is bedoeld om inspiratie en tips te geven over te lezen boeken maar biedt ook informatie over onderwerpen voor spreekbeurten en werkstukken.

In de loop van 2018 wordt de site uitgebreid met informatie voor kinderen van 12 tot 15 jaar, aldus het nieuwsbericht van de Koninklijke Bibliotheek.

Ik ben voorstander van elk stukje promotie dat er voor lezen gedaan kan worden en het is leuk om leestips te krijgen natuurlijk maar het ontgaat me even hoe je de jeugd op deze site gaat krijgen want daarvoor biedt het simpelweg te weinig. Mijn dochter was in elk geval niet onder de indruk want ze was noch op zoek naar leestips noch op zoek naar een onderwerp voor een spreekbeurt.

Facebook verandert van koers?

Mark Zuckerberg lijkt er genoeg van te hebben dat Facebook vaak wordt geassocieerd met ‘fake news’. Hij kondigde zelf wijzigingen aan die er voor moeten gaan zorgen dat de focus van je Facebook account komt te liggen op de persoonlijke updates van vrienden en familie en minder op het nieuws en commerciële berichten die door bedrijven, media en belangengroepen op Facebook geslingerd worden.

Uitgevers en al die andere partijen zullen daar niet zo blij mee zijn gok ik al denk ik dat de impact mee zal vallen. Facebook zal minder aantrekkelijk worden voor het verspreiden van nieuws en commerciële boodschappen maar daar komen ze ook wel weer met oplossingen voor vrees ik.

Bibliotheek op school en privacy

Een interessante column door Simone van Dijk die beschrijft wat er allemaal wordt opgeslagen en gebruikt aan persoonsgegevens van kinderen die via het Bibliotheek op School programma boeken lenen en lezen. Van profielen met de gegeven van kinderen (en hun ouders) tot leeslogs die vrij toegankelijk zijn en bijhouden wat de kinderen allemaal lezen.

Ze constateert – terecht – dat er niet duidelijk wordt gemaakt dat deze gegevens verzameld, gebruikt en gedeeld worden maar ook dat het onmogelijk is om er achter te komen hoe je dit kunt voorkomen of bij wie je uberhaupt moet zijn om je privacyrecht te halen. Iets waar de bibliotheken en scholen toch echt aan zullen moeten werken voordat de nog strengere privacywetgeving ingaat eind mei van dit jaar.

Lezen in Nederland

Een griepje weerhield me ervan het rapport over het leesgedrag van Nederlanders helemaal te lezen maar het persbericht alleen al was kennelijk ook voor anderen genoeg om een stroom aan media-aandacht op gang te brengen die ook niet veel meer behandelden dan ‘er wordt minder gelezen en wat doen middelbare scholen hier nu aan’.(kinderen op basisscholen tot 13 jaar vielen buiten het onderzoek).

Het afgelopen decennium liep het lezen in de vrije tijd verder terug. In 2006 las 90% van de Nederlanders minstens 10 minuten in de week; in 2016 was dit 72%. Lezen van papier geniet de voorkeur boven het lezen van schermen. Van de 50 minuten die Nederlanders gemiddeld op een dag in 2015 lezen is het grootste deel van papier (31 minuten). Vrouwen, ouderen en laagopgeleiden houden het meeste vast aan papierlezen. Dit blijkt uit het rapport Lees:Tijd Lezen in Nederland van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), waarin voor verschillende jaren dagboekgegevens van in totaal meer dan 11.000 Nederlanders zijn geanalyseerd. De studie beschrijft de stand van het lezen in Nederland: Hoeveel, wat, hoe en wanneer Nederlanders lezen. Ook belicht het de ontwikkelingen in het lezen in de afgelopen 10 jaar en de verschillen tussen bevolkingsgroepen.

Het nadeel van dit soort rapporten (mijns inziens) is dat het weliswaar heel fraai trends en ontwikkelingen schetst maar dat het daarmee ook abstract wordt. Ik sprak op Twitter vorige week met een leerkracht die me duidelijk maakte dat zij zelf alle zeilen bij moest zetten om de kinderen in haar klas uberhaupt toegang tot boeken te geven. Op haar school was er zelfs geen kastje met boeken beschikbaar – laat staan een schoolbibliotheek – en probeer dan maar eens het lezen te bevorderen.

En dat zijn dingen die we dus laten gebeuren met elkaar. Wel jarenlang aandacht voor iPads in het onderwijs maar nauwelijks structureel aandacht voor boeken en leesbevordering in het onderwijs, alle ploeterende leerkrachten ten spijt. Om het maar niet te hebben over hoe je thuis het lezen kunt bevorderen. In huize Snijders lezen we allemaal veel omdat we als ouders het voorbeeld geven maar ook er voor zorgen dat je altijd makkelijk elk boek kunt lezen wat je maar wilt. Dat vind ik vanzelfsprekend maar dat is toch de uitzondering en niet de regel als ik naar de klasgenoten van mijn kinderen kijk.

Gedrag beinvloed je door het goede voorbeeld te geven maar vooral door het gewenste gedrag te faciliteren. Kinderen van ouders die niets hebben met lezen en dat zelfs maar raar vinden – ik ken er genoeg – gaan dus ook geen boek lezen in hun vrije tijd. Kinderen op scholen die geen schoolbibliotheekje hebben gaan dus geen boek lezen onder schooltijd. Zo simpel is het volgens mij. En dan is de discussie over digitaal vs van papier lezen of ‘de impact van het veranderde medialandschap’ hartstikke ondergeschikt. Eerst de basis, dan de rest.

Ratificatie van het Marrakesh Verdrag

Eindelijk heeft de Europese Unie het Marrakesh Verdrag geratificeerd waardoor het nu in de auteursrechtwetgeving van de lidstaten verwerkt moet worden. Het verdrag kwam ruim 4 jaar geleden weliswaar tot stand – na een jarenlange discussie – maar dat weerhield met name de auteursrechtenlobbies in meerdere Europese landen er niet van om dwars te liggen.

Kortweg gesteld moet dit verdrag gaan zorgen voor een nieuwe uitzondering in de auteurswet die het mogelijk maakt om zonder toestemming van rechthebbenden auteursrechtelijk beschermde werken te bewerken naar een vorm waarmee blinden en slechtzienden er gebruik van kunnen maken. Om een boek om te zetten naar een braille boek bijvoorbeeld. Dat vereist nu de expliciete toestemming van de rechthebbende maar zou dankzij dit verdrag nu ook zonder moeten kunnen. Tenminste, als de wettenmakers ook een beetje daadkrachtige invulling gaan geven aan deze uitzondering natuurlijk.

En verder nog …

Bij gebrek aan fysieke exemplaren koop je toch gewoon het ebook?

Wil je nog geld verdienen met je YouTube kanaal? Dan moet je vanaf volgende maand minstens 1000 abonnees hebben en/of minimaal 4000 kijkuren hebben op je video’s.

Schrijvers van (oude) Doctor Who afleveringen hebben de rechten behouden op datgene wat ze zelf bedacht hebben. Het is raar dat het als raar gezien wordt eigenlijk.

Ook met ebooks kun je nog steeds je geld verdienen als schrijver.

#

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top