Open data biedt kansen om nieuwe toepassingen met informatie te ontwikkelen

De Koninklijke Bibliotheek verzorgt op het KNVI Jaarcongres vier sessies over open data. In een ervan gaat Annemarie Beunen, senior auteursrechtjurist bij de KB, in op de juridische aspecten van open data. Voor de KNVI congresspecial sprak ik uitgebreid met Annemarie en beantwoordde ze na afloop een aantal vragen over haar sessie tijdens het Jaarcongres. Zoals waarom niet alleen auteursrechtdeskundigen maar vooral ook informatiespecialisten veel moeten weten over open data.

–//–

Wat is open data precies?
‘De term “data” binnen het begrip open data vatten mijn KB-collega’s en ik voor onze sessie ruim op. Daaronder verstaan we niet alleen feitelijke gegevens, maar bijvoorbeeld ook de full-text van boeken, kranten en tijdschriften en afbeeldingen. Tim Berners-Lee heeft het begrip “open” in open data verduidelijkt met een vijfsterrensysteem: volgens de eerste ster moet de informatie niet alleen online vrij toegankelijk maar ook vrij te hergebruiken zijn en daartoe moet de informatie zijn uitgerust met een zogenaamde “open licentie”. Wil je informatie als open data kwalificeren, dan moet er dus een open licentie aan hangen. Een licentie is in feite een set gebruiksvoorwaarden die aan elke gebruiker duidelijk maakt wat hij/zij met de informatie mag doen. En een open licentie is een licentie die elk soort hergebruik toestaat, dus bijvoorbeeld ook voor commerciële doelen. Kort gezegd is open data dus informatie die iedereen gratis voor elk doel mag hergebruiken, zoals vermeld in de open licentie die eraan verbonden moet zijn.‘

Levert het auteursrecht bezwaren op bij open data?
‘Ja, dat is inderdaad het geval. In mijn sessie zal ik daarom eerst de grondbeginselen van het auteursrecht bespreken, zoals: wanneer rust er auteursrecht op een werk? Daarna zoom ik in op de relatie met open data. Zoals gezegd vergt open data een open licentie. En dat heeft alles met het auteursrecht te maken, want alleen de rechthebbende zelf kan zo’n open licentie aan zijn/haar werk verbinden.

Een veelvoorkomend misverstand is dat een bibliotheek, archief of museum denkt dat zij dit zelf kan doen. Men denkt: dit materiaal behoort tot onze eigen collectie, dus we mogen er alles mee doen, ook digitaliseren en online zetten. Maar fysiek eigendom geeft nog geen intellectueel eigendom/auteursrecht. Dat berust meestal nog steeds bij de maker van het werk zelf. En het auteursrecht beschermt de maker tegen hergebruik van zijn/haar werk – zoals reproduceren (inclusief digitaal kopiëren) en/of openbaar maken (zoals online verder verspreiden) – zonder diens voorafgaande toestemming. Anders gezegd: alleen de rechthebbende kan beslissen of hij anderen bij voorbaat méér wil toestaan, bijvoorbeeld door zijn werk middels een open licentie online aan te bieden als open data of door een bibliotheek toestemming te geven om dat te doen. Interessant genoeg hebben bibliotheken soms zélf de mogelijkheid om datasets online te zetten voor vrij hergebruik, namelijk als er geen rechten van derden meer op rusten (publiek domein) of als de bibliotheek als enige zelf de rechten op de datasets bezit. In onze track geven we daar ook een aantal KB-voorbeelden van.’

Hoe weet je wat je allemaal wel (en niet) mag met de datasets?
‘Voor informatie die zonder gebruiksvoorwaarden online staat, geldt het standaard auteursrecht: in principe mag men het niet zonder voorafgaande toestemming van de rechthebbende hergebruiken. Staat er wel een licentie bij, dan vertelt die de gebruiker welk hergebruik hij/zij mag maken. Zo somt het dataportaal van de Rijksoverheid diverse soorten licenties op, die overigens niet allemaal als open licenties te kwalificeren zijn omdat ze elk soort hergebruik niet altijd toestaan. Creative Commons-licenties zijn internationaal het meest bekend; in mijn sessie zal ik daarop nader ingaan.’

Waarom zou elke informatiespecialist nog meer over dit onderwerp moeten weten?
‘Informatie heeft geen waarde als men er niets mee zou mogen doen. Wanneer het online vrij toegankelijk is, is dat al mooi maar nog mooier is het als de informatie ook door iedereen te hergebruiken is. En juist dit hergebruik kan de rechthebbende reguleren met (al dan niet open) licenties. Open data is daarvan een belangrijk voorbeeld omdat het iedereen kansen biedt om er nieuwe toepassingen mee te ontwikkelen; ook informatiespecialisten kunnen daar hun voordeel mee doen.’

Dit artikel verscheen eerder in de KNVI congresspecial als onderdeel van IP 7 (2017).

#

Tweetweekoverzicht week 13 2017: Einde Google Talk, Open data van de Tweede Kamer, Elsevier vs open access, VPN-diensten zijn populair plus de Persgroep en KB digitaliseren kranten

vakblog tweetweekoverzichtIn het tweetweekoverzicht sta ik alsnog kort stil bij nieuws en interessante ontwikkelingen waar ik wel over getwitterd heb maar waar ik (nog) geen blogpost aan heb gewijd.

Soms omdat anderen dat al beter gedaan hebben dan ik het zou doen, soms omdat er weinig meer over te vertellen valt dan het nieuwtje zelf en soms omdat ik er ook geen blogpost van weet te maken.

Google stopt na 12 jaar met Google Talk

Heel af en toe heb ik het gebruikt. Google Talk. Een chatdienst die geïntegreerd zat in Gmail en waarmee je meteen kon gan chatten met anderen in je adresboekje. Ik ben letterlijk de tel kwijtgeraakt van de hoeveelheid diensten waar Google de stekker uit getrokken heeft de afgelopen jaren maar met het verdwijnen van Talk kan ik prima leven. En jij?

Open Data Portaal van de Tweede Kamer

Ook de Tweede Kamer wil snel openbare gegevens met de buitenwereld delen en startte daarom met het Open Data Portaal. Hierin zijn moties en amendementen en informatie over Kamerleden, fracties en commissies opgenomen die nu dus publiek toegankelijk zijn gemaakt. Een mooi initiatief!

Elsevier vs open access

Elsevier is als grote wetenschappelijke uitgever geen groot fan van open access (hoewel ze graag benadrukken dat ze het in arme landen geen enkel probleem vinden. Trekt u daar zelf uw eigen conclusies uit?). En die afkeer van open blijkt eveneens van toepassing te zijn voor het openbaar maken van de open access voorwaarden/afspraken die er in de big deal gemaakt met de universiteiten gemaakt zijn. Daar was een WOB verzoek voor ingediend bij de VSNU, waar ze inmiddels ook aan voldaan hebben.

Tenminste, zonder de (financiële) afspraken die er met Springer en Elsevier gemaakt zijn en waarvoor Elsevier zelfs naar de rechter is gestapt om te voorkomen dat deze afspraken publiekelijk bekend worden gemaakt. Het bleek tevergeefs want hoewel de rechter nog uitspraak zal doen heeft ScienceGuide hun handen weten te leggen op de overeenkomst en die meteen online gezet….

Populariteit van VPN diensten neemt toe na besluit Amerikaans Congres

Wat doe je als Amerikaan als jouw overheid besluit dat internetproviders alle verzamelde internetdata mogen verkopen aan marketeers en andere partijnen? Dan sluit je kennelijk meteen een abonnement af voor een VPN dienst waarmee het voor internetproviders een stuk moeilijker wordt om browsing data bij te houden.

Een aantal VPN-aanbieders meldt dan ook een stevige toename in het aantal nieuwe klanten. Het betekent niet dat het 100% beveiliging biedt maar levert hopelijk vooral een stukje bewustwording op bij zowel consument als de bedrijven die voornemens zijn de zoekgeschiedenis van hun klanten te verkopen.

Persgroep en KB digitaliseren na-oorlogse kranten via Delpher

De Persgroep – eigenaar van een groot aantal landelijke dagbladen – en de Koninklijke Bibliotheek kondigden afgelopen week een samenwerking aan die ervoor moet zorgen dat een groot aantal van die dagbladen (PDF) de komende maanden (jaren?) gedigitaliseerd worden en online beschikbaar komen. De meeste kranten zullen tot de jaren 50 of 60 gedigitaliseerd worden hoewel de grote titels als Volkskrant maar liefst tot 1995 in het archief zitten.

De honderdduizenden (?) pagina’s zullen door de KB in Delpher aangeboden worden waarmee een mooie bron nog wat beter en vollediger gaat worden.

En verder nog …

NU.nl vergelijkt de ebookdiensten van Kobo Plus, de Bibliotheek en Bliyoo met elkaar en roept de Bibliotheek uit als winnaar voor degenen die het minste willen betalen voor ebooks.

BREIN gaat achter de laatste Nederlands eDonkey site aan en verrast downloadend Nederland met het feit dat er uberhaupt nog een eDonkey site bestond :)

Het zat er al aan te komen. Twitter voert een wijziging door waardoor de gebruikersnamen in een tweet niet meer meetellen voor de 140-tekens limiet. Het betekent ook dat al je volgers nu je tweets te zien krijgen, ook al heb je ze verstuurd naar iemand die zij zelf niet volgen. Wat minder handig is.

#

Tweetweekoverzicht week 3 2017: BREIN wil downloaders waarschuwen, BUKU, Microsoft ebooks en Bol & Kobo ebookdienst

vakblog tweetweekoverzichtIn het tweetweekoverzicht sta ik alsnog kort stil bij nieuws en interessante ontwikkelingen waar ik wel over getwitterd heb maar waar ik (nog) geen blogpost aan heb gewijd.

Soms omdat anderen dat al beter gedaan hebben dan ik het zou doen, soms omdat er weinig meer over te vertellen valt dan het nieuwtje zelf en soms omdat ik er ook geen blogpost van weet te maken.

Geen waarschuwingen bij illegaal downloaden

BREIN wil dat internetproviders waarschuwingen gaan uitdelen als BREIN ze “betrapt” op illegaal downloaden maar daar wil Ziggo niet aan meewerken. KPN en XS4ALL lijken dit ook niet te gaan doen dus waarschijnlijk zal BREIN alsnog voor elk geval naar de rechter. Die dan, wat mij betreft, ook zou kunnen oordelen over de privacy-aspecten van het bijhouden van een database van downloaders zoals BREIN die nu kennelijk bijhoudt. Daar schijnt de Autoriteit Persoonsgegevens mee akkoord te zijn gegaan maar bij mij schuurt het toch echt dat BREIN het downloadgedrag van burgers kan volgen, inclusief tot personen herleidbare IP-adressen.

E-studieboekenplatform BUKU heeft eerste educatieve uitgeverij getekend

Het is een heel interessant idee: alle studieboeken die je als student moet aanschaffen voor een vast bedrag per maand digitaal afnemen in een streaming dienst. Ik ben benieuwd of BUKU ook alle overige uitgevers mee gaat krijgen (dat is een vereiste) maar dit is natuurlijk een goed begin.

Microsoft gaat ebooks verkopen in de Windows Store (in Amerika)

Enkele maanden geleden maakte Microsoft hun browser (Edge) al geschikt om DRM-vrije EPUB ebooks mee te kunnen lezen. Edge werkt – op Windows 10 – best goed als PDF-viewer en ik had het nog op mijn lijstje te staan om het ook te gaan testen met ebooks. Daar is het nog steeds niet van gekomen aangezien mijn desktop en werklaptop nog steeds op Windows 7 draaien maar Microsoft heeft ondertussen alweer een volgende stap gezet: het heeft een ebookwinkel toegevoegd aan de in Windows 10 ingebouwde Windows Store.

De beperking is dat Windows 10 – en Edge – hier het ecosysteem vormt van de verkochte ebooks. Oh en dat het alleen in Amerika beschikbaar is. Dat betekent dat je de ebooks alleen op Windows 10 apparaten kunt lezen in Edge zoals je dat bij Apple alleen kunt op Apple apparaten in iBooks. Of dat ook meteen een (nieuwe) vorm van DRM betekent, is niet bekend en evenmin is duidelijk of er ook plannen zijn om ebooks buiten Amerika te gaan verkopen.

Voor degenen die denken dat Microsoft hiermee iets nieuws doet, herinner ik je graag aan de Microsoft Reader applicatie die ze vanaf 2000 op Windows (plus CE en Mobile) hadden inclusief de .LIT ebooks die daarvoor verkocht werden. Dat is nooit een succes geworden en het raakte eind 2011 in onbruik. In elk geval prettig dat Microsoft zich nu schaart achter de bestaande standaard.

Ebookdienst van Bol en Kobo dit jaar?

De geruchten (ook vanuit Bol zelf) gingen al veel langer maar Emerce weet, via de Telegraaf, te melden dat de nieuwe ebookdienst van Bol en Kobo ergens in de komende maanden live zal gaan. Voor het “bekende” tarief van een tientje per maand zouden er dan onbeperkt ebooks gelezen kunnen worden, vergelijkbaar met de Bliyoo dienst van Bruna.

De belangrijkste vragen – mijns inziens – hierbij zijn of het aanbod ook vergelijkbaar zal zijn met het aanbod dat nu alleen te koop is via de ebookwinkel. Bol en Kobo werken al nauw samen en in het aanbod van Bol zitten daarom ook alle Engelstalige ebooks die vroeger alleen via Kobo verkocht werden. En gaan de bestsellers daar ook bij zitten (na een embargoperiode van bijv. 6 maanden)? En kun je die dan ook lezen op de Kobo ereader?

Allemaal aspecten waar zo’n nieuwe ebookdienst zich kan onderscheiden ten opzichte van de concurrenten. Helaas zullen we moeten wachten tot de dienst daadwerkelijk live gaat om te kunnen vaststellen wat het precies gaat worden. Als ze incidentele ebookkopers kunnen overtuigen om maandelijks een tientje te betalen, dan zou dat een interessant model kunnen worden. Voor mij persoonlijk gaat het afhangen of er ook Engelstalig aanbod zal zijn: wie weet dat Bol een deel van het geld dat ik nu aan Amazon betaal weet te veroveren ;)

En verder nog …

Zeer interessant artikel over hoe nepnieuws ontstaat. En hoe we allemaal heel graag slechte dingen willen geloven.

Het was vorig jaar al aangekondigd door de NPO maar het gaat er in mei al komen: een eigen video on demand platform voor de NPO videocontent. In eerste puur om de bestaande Uitzending Gemist dienst in onder te brengen en de techniek te testen waarna eind dit jaar ook daadwerkelijk nieuwe on demand inhoud en dienstverlening wordt toegevoegd. Met bijbehorend betaalmodel.

Vorig jaar werd er een WOB verzoek ingediend om de gegevens van alle afzonderlijke bibliotheken publiekelijk bekend te maken. Dat vond de bibliotheekbranche geen goed idee maar het ministerie van OCW lijkt nu toch te besluiten het WOB verzoek in te willigen.

De KB stelt ruim 350.000 kranten uit de periode 1618 t/m 1876 beschikbaar als (downloadbare) open data. Een fantastische ontwikkeling voor (historisch) onderzoek.

Uit de cijfers van CB van het vierde kwartaal van 2016 bleek al dat luisterboeken een groot succes zijn in Nederland. Luisterhuis publiceerde op Twitter een grafiek die de groei in verkopen vanaf 2014 laat zien. Meer verkochte papieren boeken, meer verkochte ebooks en meer verkochte luisterboeken. Het lijkt toch echt bewijs te zijn dat het vooral om “de geschikte vorm voor het geschikte moment” gaat.

Nu nog de slag maken dat je maar 1x hoeft te betalen voor hetzelfde verhaal, ongeacht de vorm.

#

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top