Tweetweekoverzicht: Ebooks in de rechtszaal, open en online onderwijs en wat Google van je weet

vakblog tweetweekoverzichtIn het tweetweekoverzicht sta ik alsnog kort stil bij nieuws en interessante ontwikkelingen waar ik wel over getwitterd heb maar waar ik (nog) geen uitgebreide blogpost aan heb gewijd.

Soms omdat anderen dat al beter gedaan hebben dan ik het zou doen, soms omdat er weinig meer over te vertellen valt dan het nieuwtje zelf en soms omdat ik er ook geen blogpost van weet te maken.

In dit relatief korte tweetweekoverzicht gaat het over ebooks in de rechtszaal, open en online onderwijs, wat Google van je weet en mag je eindelijk van een auteur een gekocht ebook doorgeven aan een ander.

Aan de slag met open en online onderwijs?

Wereldwijd stellen hogescholen en universiteiten steeds vaker onderwijsmateriaal en cursussen open via internet beschikbaar. Iedereen is het er wel over eens dat open toegang tot onderwijs een goede impuls kan geven aan de kwaliteit en diversiteit van het hoger onderwijs maar het vereist meer dan alleen maar je bestaande onderwijsmaterialen en lessen ergens op een website neer te zetten. Wil het echt rendement hebben dan moet je onderwijsmateriaal en onderwijsprogramma’s ontwikkelen dat ook het maximale haalt uit het feit dat iedereen er gebruik van kan maken. En andersom, rekening houden met de beperkingen die dit heeft.

Of het nou gaat om auteursrechten (je mag niet zo maar materiaal dat je zelf gebruikt in je onderwijsmateriaal online zetten) of om de werk en toetsvormen. Om instellingen en docenten te faciliteren hiermee aan de slag te gaan heeft het ministerie van OCW een subsidieregeling ingesteld waarmee projecten uitgevoerd kunnen worden die te maken hebben met het toepassen van open en online onderwijs. Mooi toch?

Spoedappel NUV tegen Tom Kabinet

Het NUV kondigde in juli al aan in hoger beroep te gaan tegen de uitspraak in het kort geding tussen (o.a.) NUV en tweedehands ebookmarktplaats Tom Kabinet. Dat spoedappel diende afgelopen dinsdag – 25 november – voor het Hof van Amsterdam waarin het NUV grotendeels de eerdere argumenten herhaalde maar wel stevig inzoomde op het enorme aanbod van illegale ebooks dat via Tom Kabinet te koop is. Het verslag van dit spoedappel vanuit het perspectief van het NUV stond de dag er na online (netjes!) en een nog uitgebreidere, iets neutralere, weergave van die middag is te vinden bij Boekblad.

Hoewel mijn persoonlijke mening is dat Tom Kabinet in beginsel gelijk heeft in hun interpretatie van de wetgeving dat het doorverkopen van ebooks juridisch mogelijk is, moet ik toegeven dat het NUV een punt heeft. Heel erg zorgvuldig lijkt het er niet aan toe te gaan bij Tom Kabinet – ik vond ook heel gemakkelijk problematische titels – en als het halve aanbod aankomstig is van enkele gebruikers die elk duizenden ebooks te koop aanbieden, dan hoef je geen rechter te zijn om te snappen dat er nogal een kloof zit tussen de theorie en de praktijk. Nou zal een rechter vooral kijken naar de juridische aspecten en wat dat betreft is er sinds juli natuurlijk niks veranderd. Ik ben dan ook erg benieuwd met welke uitspraak het Hof gaat komen op 23 december a.s.

Wachten op een uitspraak over het uitlenen van ebooks

Ook de Vereniging van Openbare Bibliotheken is nog bezig met een rechtszaak over ebooks. Niet om ze door te kunnen verkopen maar om ze te kunnen uitlenen onder het leenrecht waar bibliotheken al decennia gebruik van maken om fysieke boeken uit te lenen. De VOB heeft hierover een proefprocedure aangespannen tegen de Stichting Leenrecht en hoewel de uitspraak deze week zou komen, houdt de Haagse Rechtbank het vonnis aan tot 7 januari 2015. In dit vonnis komen de definitieve prejudiciële vragen te staan die aan het Europese Hof van Justitie gesteld gaan worden over het uitlenen van ebooks. De antwoorden komen dan (hopelijk) binnen twee jaar.

Controleer alles wat met je Google account te maken hebt op 1 plek

Ik kwam er terecht omdat ik wilde kijken op hoeveel apparaten ik mijn Google account gebruik (dat waren er best veel) maar bij de Settings van je Google account zijn er sowieso ook wat verbeteringen aangebracht zo te zien. Er is een apart tabblad met Datatools waar je meteen kunt zien hoeveel opslagruimte je nog hebt bij de diverse Google diensten en waar je ook meteen doorverwezen wordt naar Takeout om al je data te downloaden. Maar ook wordt je geschiedenis op 1 plek inzichtelijk gemaakt in Account History en vind je daar je zoekgeschiedenis terug, je locatiegeschiedenis en alles wat je op YouTube gezocht en bekeken hebt. Nog belangrijker, je kunt in dit tabblad al die dingen pauzeren zodat Google niet minder goed weet wat je uitspookt.

Dit ebook mag je wel (niet-commercieel) verspreiden

Copyright pagina The Martian voor het tweetweekoverzichtGisteren heb ik bijna de hele middag gelezen in het boek van Andy Weir, The Martian. Die had ik gekocht nadat ik goede recenties gelezen had en ik zag dat het de nummer 1 was bij Amazon in de SF categorie. Nadat ik het uitgelezen had kwam ik nog een bijzondere pagina tegen met copyright info. Bijzonder omdat je die normaliter in het begin aantreft maar vooral bijzonder omdat de auteur benadrukt dat de coverafbeelding en gebruikte lettertypes publiek domein zijn en dat je toestemming hebt om het ebook verder te verspreiden zolang je er maar geen geld voor vraagt.

Een mooie manier om je werk verder onder de aandacht te brengen en eentje die laat zien dat het boek eerst door de auteur zelf gepubliceerd is op zijn eigen website voordat het succes kreeg en hij uitendelijk een uitgever vond (plus de rechten verkocht om er een film van te maken). Het is wel ironisch dat je het ebook niet verder kunt verspreiden zonder de DRM van Amazon te verwijderen natuurlijk en ik denk ook niet dat zijn uitgever er heel blij mee zal zijn als je dat doet maar het is in dit geval het idee dat telt, nietwaar?

#

Wikiwijs plus Leermiddelenplein is Wikiwijsleermiddelenplein

wikiwijsleermiddelenplein

Ik vroeg me al af wat er zou gaan gebeuren met Wikiwijs. Na ruim 3 jaar geleden online te zijn gegaan stopt aan het einde van dit jaar de financiering vanuit het ministerie van OCW en was ik benieuwd of het uberhaupt nog wel zou blijven bestaan. Want ook al vond ik het een prachtig initiatief om docenten een platform te bieden waar ze zelf lesmateriaal konden uploaden, vinden en bewerken, juist het uitgangspunt dat het hierbij om open standaarden en dus ook open leermiddelen zou moeten gaan bleek nog wel een forse uitdaging te zijn. Open access van lesmateriaal – open educational resources of open leermiddelen – is zo’n typisch voorbeeld van iets wat iedereen een goed idee vindt maar wat lang niet door iedereen ook daadwerkelijk gedaan wordt.
Ik begreep dat het Wikiwijsplatform sowieso doorgaat na 1-1-2014 maar dat er nog goed gekeken gaat worden naar hoe het aangeboden gaat worden naar de verschillende sectoren in het onderwijs. Ik was dan ook wat verrast toen ik vorige week een persbericht las dat Wikiwijs samen is gegaan met het Leermiddelenplein, het “andere” platform met leermiddelen die niet vrij beschikbaar zijn.

Het Leermiddelenplein van SLO en het Wikiwijs-platform van Kennisnet en de Open Universiteit gaan vanaf 11 oktober samen verder onder de naam Wikiwijsleermiddelenplein. Door het samenbrengen van de inhoud en functionaliteiten van beide websites kunnen scholen en docenten op één plek terecht voor het zoeken, maken, delen en vergelijken van leermiddelen. En hebben ze via wikwijsleermiddelenplein.nl toegang tot informatie over ruim 1.400 lesmethodes en meer dan 100.000 beschikbare (digitale) lesmaterialen.

Met Wikiwijsleermiddelenplein is daarmee een mix ontstaan waarin zowel vrij beschikbare als commercieel beschikbare lesmaterialen zijn opgenomen, voor het basisonderwijs tot en met universitair onderwijs. Via Lesmateriaal zoeken kan er gezocht worden in het aanbod van alle beschikbare lesmaterialen, terwijl bij Methodes zoeken gezocht wordt binnen de (betaalde) beschikbare lesmethodes, voor het basisonderwijs tot en met het middelbaar beroepsonderwijs.

wikiwijsleermiddelenplein

wikiwijsleermiddelenplein

Maar je kunt ook Zelf aan de slag en lesmateriaal maken en/of delen met anderen waardoor ook op Wikiwijsleermiddelenplein het uitgangspunt van open leermiddelen nog in stand blijft.

En daar moet ook zeker wel aandacht voor blijven want ik denk dat (hoger) onderwijsinstellingen echt meer moeten gaan doen met open leermiddelen. Daar was Wikiwijs natuurlijk al een zeer geschikt platform voor maar ik moet zeggen dat het samengaan met Leermiddelenplein ook wel voordelen biedt. Juist door de mix van commercieel beschikbare lesmethodes en vrij toegankelijk lesmateriaal te bieden krijg je beter zicht als gebruiker op het totale aanbod. Daarbij heeft Wikiwijsleermiddelenplein een prima zoekfunctie en maakt het mijns inziens een veel betere scheiding tussen het vrij toegankelijke materiaal en de commerciële methoden dan Wikiwijs dat voorheen deed.

Als je een goed overzicht hebt van het totale aanbod dan kun je als docent of onderwijsmedewerker ook goed zien waar dus nog geen lesmateriaal voor beschikbaar is. Hopelijk stimuleert dat juist weer het zelf maken en delen van dat lesmateriaal met anderen. Wikiwijsleermiddelenplein is een mooie bron geworden voor leraren en docenten uit alle onderwijssectoren om lesmateriaal in te vinden en wellicht ook het eigen lesmateriaal weer te delen met collega´s.

#

Hoe kun je als bibliothecaris bijdragen aan open access en open onderwijs?

open access

Onderwijsbibliotheken, en ik focus me hier even op hogeschoolbibliotheken want daar werk ik nu eenmaal, staan op de drempel van grote veranderingen. Natuurlijk, de leeromgeving (de studieplekken) en de collecties blijven onverminderd belangrijk voor deze bibliotheken maar in een tijdperk van grootscheepse bezuinigingen en een overdaad aan vrijelijk beschikbare informatiebronnen op internet valt het nog niet mee om je meerwaarde aan te (blijven) tonen. Wat dat betreft verschillen alle soorten bibliotheken uiteindelijk maar weinig van elkaar.

Oude taken maar nieuwe rollen
Hoe bijzonder is het dan dat onderwijsbibliotheken nu de gelegenheid krijgen om zichzelf opnieuw te definiëren? Om een nieuwe rol te pakken voor het onderwijs? Onderwijsinstellingen zijn tegenwoordig namelijk steeds drukker met het produceren van (open) onderwijsmateriaal en onderzoekspublicaties. Niet alleen wordt er meer en meer gewerkt met kennisproducten van anderen in het onderwijs, er wordt ook steeds meer zelf gemaakt. Onderwijsinstellingen zijn kennisinstellingen. Of willen dat heel graag zijn.

Nou zou elke medewerker van een dergelijke kennisinstelling idealiter prima in staat moeten zijn om ook adequaat, zorgvuldig en verantwoord om te kunnen gaan met al die kennisproducten. De realiteit dat dit niet het geval is – en het ook nooit zo gaat worden – geeft de bibliotheek een perfecte plek in een dergelijke instelling. Nietwaar?

In het trendrapport Open Educational Resources 2013 ziet Cora Bijsterveld wel nieuwe rollen voor juist de onderwijsbibliotheken. Die ziet ze vooral als content curator voor al het open onderwijsmateriaal dat inmiddels beschikbaar is maar in hetzelfde trendrapport gaat het ook over open leermiddelen, open access en de rol van uitgevers. De conclusies die Saskia de Rijk en Paul Vermeulen hierin maken sluiten prima aan bij mijn eigen: zowel het onderwijs als de bibliotheken moeten meer doen met hun eigen materiaal. Onderwijs- en onderzoeksmateriaal wordt aan de lopende band geproduceerd en het is aan de instellingen en bibliotheken zelf om hier het optimale uit te halen. Kennisproducten die niet bij uitgevers beschikbaar zijn en die zeker niet even via Google te vinden zijn. Een unieke monopoliepositie zo je wilt.

Eerlijk delen en beschikbaar stellen
Dat wil niet zeggen dat je er al bent als je besluit dat dit je nieuwe gat in de markt is. Want al die medewerkers van onderwijsinstellingen zijn niet zo ideaal als het gaat om het (willen) delen van al het materiaal dat ze produceren. Iedereen wil graag andermans materiaal gebruiken maar delen, daar zijn toch snel redenen voor te vinden om niet meteen het achterste van je tong te laten zien. In, jawel, datzelfde trendrapport schetsen Wilfred Rubens en Wim Didderen maar liefst 12 van dat soort redenen die belemmerend werken voor medewerkers in het onderwijs als het op delen aankomt.

Goed voorbeeld doet volgen?
De bibliotheek heeft een mooie uitdaging om samen met die medewerkers, ondersteund door te ontwikkelen beleid van de onderwijsinstellingen, aan de slag te gaan met het verwerven en beschikbaar maken van al dat materiaal. Ook als individuele bibliothecaris kun je nu al het goede voorbeeld geven. Niet alleen door zelf gebruik te maken van open access publicaties, materiaal met een Creative Commons licentie of publicaties uit een repository. Maar vooral door zelf je kennis te delen met anderen. En je eigen kennisproducten actief beschikbaar te maken voor anderen. Ook voor bibliothecarissen/informatiespecialisten is het niet perse vanzelfsprekend om dat te doen heb ik de afgelopen jaren ervaren.

Wat kan ik NU zelf doen?

  • Ga bloggen, twitteren, Googleplussen etc. en schrijf, twitter en update iedereen over de onderwerpen waar je iets over te vertellen hebt. Bibliothecarissen zijn traditioneel vraagbaken geweest en kunnen dat nog steeds zijn maar je moet jezelf wel laten zien!
  • Deel het onderwijsmateriaal dat je zelf gemaakt hebt voor trainingen, workshops en presentaties. Denk aan Slideshare voor je presentaties en wees niet te bescheiden om naar Wikiwijs te kijken om je workshopmateriaal te delen. Ook jij produceert producten waar anderen gebruik van zouden kunnen maken.
  • Deel je teksten, afbeeldingen, wat voor content dan ook onder een Creative Commons Naamsvermelding licentie of een Creative Commons Naamsvermelding-GelijkDelen licentie. Het zijn de twee ruimste Creative Commons licentie waarbij een hergebruiker zelf verder kan bouwen op je content en alleen een naamsvermelding verplicht is (en dat bewerkt materiaal alleen verspreid mag worden met een soortgelijke licentie). Wat me doet beseffen dat ik de CC licentie van dit blog dan ook moet versoepelen eigenlijk.

Door zelf te delen, te delen en nog eens te delen. Zo kun je als bibliothecaris bijdragen aan zowel de ontwikkelingen binnen je onderwijsinstelling als de toekomst van de bibliotheek waar je werkt. Dat zou ons als informatieprofessionals toch heel eenvoudig moeten afgaan.

Nietwaar?

@foto: Carlos Maya via photopin cc

#

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top