ebooks in browser

Ebooks lezen in je browser met EPUBReader voor Firefox

Er zijn diverse redenen te bedenken waarom je ebooks op je computer zou willen lezen. Bijvoorbeeld omdat je toch al de hele dag met je laptop op schoot zit te lezen vanaf het scherm. Of omdat je een passage uit een bepaald (studie)boek wilt kopiëren naar een Word document. Daar kun je natuurlijk Adobe Digital Editions voor gebruiken maar wist je dat je ook heel goed ebooks in je browser kunt lezen?

EPUBreader voor Firefox

De populariteit van Firefox is de afgelopen jaren fors afgenomen maar wordt nog steeds door bijna 14% van de internetters in Nederland gebruikt op de desktop of laptop. Ook in Firefox kun je (DRM-vrije) ebooks lezen met de gratis addon EPUBReader.

Mozilla heeft aangekondigd met vernieuwingen te komen voor Firefox in 2017 die ervoor zouden zorgen dat EPUBreader op termijn niet meer werkt. De maker heeft echter een succesvolle Kickstarter campagne gehouden voor de ontwikkeling van een volledig nieuwe versie van EPUBReader die in oktober 2017 uit moet komen. Zodra de nieuwe versie beschikbaar is zal ik deze blogpost ook aanpassen.

EPUBReader werkt, in tegenstelling tot Readium in Chrome, volledig in de browser zelf en wordt niet als aparte applicatie geïnstalleerd. Heb je de addon toegevoegd aan Firefox? Dan kun je in de menubalk van de browser (als je die aan hebt staan tenminste) simpelweg een EPUB bestand openen die lokaal op je computer staat. Heb je – zoals ik – geen menubalk in Firefox, dan kun je de toetsencombinatie CTRL-O gebruiken om te bladeren naar een EPUB bestand.

Tijdens de installatie van EPUBreader wordt er een icoontje – van een boek – geplaatst, rechts van de adresbalk. Klik daarop om een EPUB bestand te selecteren.

lezen in de browser epubreader firefox
Je ebook wordt vervolgens als een soort website geopend in Firefox. Standaard wordt links de inhoudsopgave getoond op een gele achtergrond en en krijg je in de rechterframe de tekst te zien op een witte achtergrond.

De eerste keer dat je EPUBReader gebruikt krijg je enkele toetsencombinaties te zien waarmee de basisfuncties uitgelegd worden:

epubreader tips

Daar kun je eigenlijk alles al mee doen maar er zijn ook flink wat handige instellingen verstopt in EPUBReader als je meer dan alleen maar de standaard look-and-feel wilt.

Die instellingen vind je links onderaan (onder de inhoudsopgave) bij het tandwielicoontje [2]. Ze zijn onderverdeeld in drie tabbladen waarbij je op de eerste meteen de belangrijkste vindt: het aanpassen van het lettertype [1]. Standaard wordt daar het lettertype gebruikt zoals dat in het boek wordt aangegeven maar je kunt elk lettertype selecteren dat op je computer geïnstalleerd staat. Natuurlijk kun je op datzelfde tabblad ook de lettergrootte, marges, kleuren en regelafstand aanpassen.

Elk geopend ebook wordt gekopieerd naar de ingebouwde catalogus die je kunt openen door ofwel op de C te drukken of het boekicoontje onderin het scherm [3] aan te klikken. Op die manier kun je wisselen tussen alle eerder geopende boeken.

Bladeren kan met de pijltjestoetsen maar er is ook een navigatiemenu aanwezig [4] waarmee je zowel tussen pagina’s als tussen hoofdstukken kunt bladeren. Tenminste, als je de default boek-leesweergave hebt. Die kun je zowel bij de instellingen als in het leesscherm [5] aanpassen naar een website-leesweergave waardoor de tekst niet meer in kolommen weergegeven wordt en je simpelweg naar beneden scrollt. Je kunt dan niet meer bladeren tussen de hoofdstukken, tenzij je dat doet via de inhoudsopgave. Je kunt rechtsonderaan ook de icoontjes vinden om rechtstreeks de lettergrootte te vergroten of te verkleinen hoewel het gebruik van de + en - toetsen een stuk sneller werkt.

Het frame met de inhoudsopgave is uit te zetten door op Del te drukken (hoewel je dan ook niet meer bij de instellingen kan komen) maar als je het liever aan wilt houden kun je dat bij de instellingen ook nog aanpassen op het tweede tabblad.

lezen in de browser epubreader
Op het (derde) tabblad Miscellaneous zijn nog wat geavanceerde instellingen verstopt. Zo kun je met EPUBReader bladeren door je Calibre bibliotheek als je de inhoudsserver hebt aangezet (plaats /opds achter de URL van je server om het hier te gebruiken) en rechtstreeks de ebooks te openen vanuit Calibre.

Standaard staat de Javascript ondersteuning uit in EPUBReader en die kun je aanzetten als je bijvoorbeeld multimediale EPUB3 (prenten)boeken wilt lezen – en beluisteren. Als je dit aanvinkt, let er dan wel op dat je alleen maar ebooks opent uit betrouwbare bron want dit is een potentieel beveiligingsrisico.

Lezen van ebooks op een (groot) scherm is misschien niet ideaal voor de meeste mensen maar EPUBReader is een uitstekende leesapp als je genoeg hebt aan Firefox. Het grootste voordeel van EPUBReader is, wat mij betreft, dat je letterlijk alle lettertypes kunt gebruiken die al op je computer staan of die je zelf nog kunt toevoegen.

Update 29-7-2017: De werking van EPUBreader is licht gewijzigd. Het is niet meer mogelijk om een EPUB bestand te openen vanuit de Verkenner of vanuit de menubalk met Bestand openen (Ctrl-O). Er is nu een apart icoontje toegevoegd aan de menubalk voor EPUBreader.

Headerafbeelding via Pixabay met CC0-verklaring

#

unpaywall

Open access (alternatieven voor betaalde) artikelen vinden met Unpaywall

Unpaywall is een extension voor Chrome en Firefox die automatisch open access versies van (betaalde) artikelen opzoekt als je op een website komt waar verwezen wordt naar (wetenschappelijke) artikelen. Het gaat je geen gratis toegang geven tot alle artikelen waarvoor je normaliter zou moeten betalen maar maakt wel het aanbod van open access artikelen aanzienlijk beter toegankelijk!

Waarom Unpaywall?

Eén van de grootste problemen van (groen en goud) open access is dat er geen één handige, ultieme, plek is waar je alle open access artikelen en werken kunt zoeken. Bij groen open access plaatsen auteurs een eigen versie van een artikel op een eigen website of in de repositories van de instellingen waartoe ze behoren. Bij de Directory of Open Access Repositories (DOAR) alleen al zijn ruim 2600 repositories aangemeld waarin dergelijke open access materialen zijn opgenomen. Bij goud open access worden open access artikelen in duizenden open access journals wereldwijd gepubliceerd en zul je ook door ruim 9300 journals moeten zoeken, aldus de Directory of Open Access Journals.

Er zijn weliswaar flink wat partijen die open access bronnen toegankelijk proberen te maken (bijna alle uitgevers hebben wel een samengestelde databank met open access journals en natuurlijk zijn er sites als Google Scholar, Academia.edu en ResearchGate) maar geen van alle komt zelfs maar in de buurt van volledigheid. En wie gaat er nou tientallen open access bronnen doorzoeken als je voor een paar tientjes het artikel kunt kopen bij de uitgever? Het is simpelweg niet efficient om naar een open access versie te gaan zoeken van een betaald artikel.

Dat is echter precies wat Impactstory met Unpaywall makkelijker wil maken. Achter de schermen worden zo veel mogelijk open access repositories alsmede bronnen als PubMed Central, DOAJ, CrossrefDataCite, Google Scholar, and BASE ontsloten. De voorkant is geen aparte website met zoekformulieren maar er wordt ‘meegekeken’ met de gebruiker in de browser als die op zoek gaat naar artikelen. Kom je op een website terecht met een beschrijving van een artikel? Dan controleert Unpaywall of dat artikel ook voorkomt in de eigen database en laat het aan de hand van een icoontje rechts in beeld zien waar je dat kunt vinden.

Voordat je je zorgen gaat maken over je privacy met meekijkende browserextensions… Unpaywall kijkt niet naar de browsergeschiedenis maar detecteert alleen of er een DOI op de pagina staat. Een DOI is een unieke code die aan elk (wetenschappelijk) artikel wordt meegegeven en dat fungeert als een permanente link. Een link met DOI nummer verwijst altijd naar een vindplaats van dat artikel. Aan de hand van de DOI controleert Unpaywall zelf in de eigen database of er ook een open access versie bestaat. Ongetwijfeld zal er nog iets slims gedaan worden met dat interne zoeken aangezien groen open access artikelen meestal geen DOI erbij vermeld zullen hebben.

Hoe gebruik ik het?

Allereerst ga je naar de Unpaywall website om de Firefox plugin of Chrome extension te installeren.

unpaywall

Na installatie vind je het icoontje terug naast de adresbalk (ik heb de Chrome extension geïnstalleerd). Het is het icoontje dat er uit ziet als een wit, open, slotje op een zwarte achtergrond. Je kunt er op klikken om een menu te zien met een algemene informatiepagina, de FAQ en om een beperkt aantal instellingen aan te passen. Unpaywall werkt echter op de webpagina zelf dus verder hoef je niets met dit icoontje te doen.

Zelf vind ik het wel interessant (leuk eigenlijk) om onderscheid te maken tussen wanneer Unpaywall een groen open access alternatief vindt of wanneer het een goud open access alternatief is. Je kunt bij de Settings dan een vinkje zetten bij de optie om de tab dan groen of goud te laten kleuren.

unpaywall

En vanaf dat moment krijg je simpelweg aan de rechterkant van het scherm een icoontje van Unpaywall te zien als er een artikel ‘ontdekt’ is op de webpagina. Een wit slotje op een groene tab als het groen open access beschikbaar is, een wit slotje op een gouden tab als het goud open access beschikbaar is (voorbeeld) of een wit slotje op een blauwe tab als het artikel volledig beschikbaar is op de pagina zelf omdat je betaalde toegang hebt (voorbeeld)

Het voorbeeld van groen open access illustreert dit ook goed. Het is een artikel dat in Nature gepubliceerd is en waar je normaliter 30 euro voor zou moeten betalen om te lezen en te downloaden. Unpaywall vindt echter een groen open access (auteurs)versie die bij Arxiv geplaatst is.

unpaywall
Hoe vaak vindt Unpaywall open access alternatieven?

Volgens de website van Unpaywall zijn er ruim 10 miljoen open access artikelen geïndexeerd en zou de tab van Unpaywall op 65% tot 85% van de pagina’s met artikelen te zien moeten zijn. Maar ja, dat is vanzelfsprekend vooral afhankelijk van welk artikelen je zoekt en de mate waarin, voor bijvoorbeeld dat vakgebied, het gewoon is om gepubliceerde artikelen ook op te nemen in een instellingsrepository. Dat laatste zal de komende jaren steeds meer gaan toenemen aangezien zowel in Amerika, Engeland als Europa open access een stevige boost krijgt.

Ik ging op zoek naar een goede dataset van artikelen om daarmee te kijken welk percentage daadwerkelijk (realistisch) toegankelijk is maar kwam een artikel tegen van liddylib, een bibliothecaris bij de University of Manitoba. Zij heeft al dat werk al voor me gedaan en gebruikte de Altmetric top 100 van meest besproken artikelen van 2016 om te kijken hoeveel artikelen via Unpaywall een open access alternatief hadden.

Unpaywall vond – na een fix die ze naar aanleiding van het artikel van Lydia doorgevoerd hebben – de 31 artikelen die sowieso al in open access journals gepubliceerd waren. Nog eens 25 (van de resterende 69) artikelen werd door Unpaywall in repositories gevonden en kregen dus de groene tab.

Dat zijn 56 van de 100 artikelen die door Unpaywall als open access versie werd gevonden (56% dus) en dat is een uitstekend resultaat mijns inziens. Dat moet je wel enigszins relativeren omdat de set al voor 31% uit open access artikelen bestond. Kijk je alleen naar de groen open access percentages dan is 25 van de 69 artikelen weliswaar een mooi resultaat maar komt die 36% niet in de buurt van de beloofde percentages.

Conclusies

Unpaywall is simpelweg een essentiële tool voor iedereen die zoekt naar (wetenschappelijke) artikelen. De tool is officieel pas afgelopen week (4 april) gelanceerd en biedt nu al enorm veel open access artikelen aan als alternatief voor de dure betaalde versies van wetenschappelijke uitgevers. Het is bijna onvoorstelbaar hoe handig Unpaywall zou kunnen worden als de open access ontwikkelingen doorzetten de komende jaren en het aanbod van open access artikelen verder – explosief – toeneemt.

Mijn hoop is wel dat Unpaywall in de toekomst verder gaat kijken dan DOI’s en wetenschappelijke artikelen. Repositories wereldwijd zijn ook gevuld met andersoortige open access publicaties, zoals scripties, dissertations, proefschriften, vakpublicaties en open educational resources, en het zou fantastisch zijn als die ook toegankelijk gemaakt konden worden door Unpaywall.

Hoe dan ook, Unpaywall moet je gewoon onmiddellijk toevoegen aan je browser. Niet geschoten is altijd mis, nietwaar? In het slechtste geval heb je er niets aan terwijl je in het beste geval wordt gewezen op gratis open access publicaties waarvan je niet wist dat ze bestonden. Dus hup, ga het nu installeren.

Verder lezen? No more paywalls: Find the full-text of an article for free using Unpaywall via Liddylib

#

Art Up Your Tab header

Kunst (en vrij te gebruiken foto’s) in je browser met Art Up Your Tab

Kennisland, Studio Parkers en Sara Kolster hebben een plugin voor de Chrome-browser ontwikkeld waarmee je bij het openen van een nieuwe tab schilderijen en foto’s uit de collectie van Europeana te zien krijgt. De eerste versie van Art Up Your Tab toont foto’s van erfgoed van Nederlandse instellingen, zoals o.a. het Rijksmuseum, die je ook nog eens kunt downloaden en vrij kunt hergebruiken. Later dit jaar zullen ook foto’s van de collecties van (andere) Europese instellingen getoond worden.

Europeana

Europeana is een portaal waarin de gedigitaliseerde collecties van meer dan 3000 Europese culturele erfgoedinstellingen verzameld en doorzocht kunnen worden. Er zijn ruim 54 miljoen kunstwerken, voorwerpen, boeken, video’s en opnames ontsloten in Europeana en daarvan zijn er vele miljoenen in het publieke domein (vrij van auteursrechten) of beschikbaar via een Creative Commons Naamsvermelding licentie. Dit betekent dat alle foto’s (en overige materialen) hergebruikt mogen worden zonder dat je toestemming nodig hebt van de rechthebbenden.

Maar ja, als je miljoenen werken in je portaal hebt zitten, hoe zorg je er voor dat mensen die ook vinden?

Art Up Your Tab

Onder andere dus met een project Art Up Your Tab waarin je de erfgoedcollecties probeert te brengen naar waar de mensen toch al vaak komen: in hun browser, als ze een nieuwe tab openen. Briljant eigenlijk want ik was me er niet eens van bewust dat ik zo vaak een nieuw tabje open in de browser. Na de installatie van de plugin/extension in Chrome bleek ik dat tientallen malen op een dag te doen want ondertussen heb ik al honderden foto’s gezien in mijn browser.

Art Up Your Tab

Zodra je een nieuwe tab opent, wordt automatisch een foto full-screen getoond.

Art Up Your Tab

Met een mouse-over krijg je onderin te zien wat de titel van het werk is [1] en – waar beschikbaar – ook de kunstenaar. Wil je meteen de foto delen via Facebook of Twitter dan kun je meteen op Share [3] klikken maar wil je eerst meer weten over het kunstwerk, dan is daar de optie More Info [2].

Art Up Your Tab
Hier krijg je namelijk de volledige beschrijving te zien en heb je alsnog de mogelijkheid om de foto te delen via Facebook of Twitter. Je kunt de foto echter ook downloaden in het oorspronkelijke formaat. Door op de downloadknop te klikken wordt de oorspronkelijke foto in je browser geladen en kun je rechtsklikken (en lokaal opslaan).

Wat mag je met de foto’s (van kunstwerken) doen?

Naast het label License tref je bij de foto’s ofwel een icoontje aan dat aangeeft dat de foto in het publieke domein valt – en dus vrij van auteursrechten is – danwel een icoontje dat verwijst naar de Creative Commons Naamsvermelding licentie.

Voor beide geldt dat je ze vrijelijk mag gebruiken voor eigen doeleinden maar bij de foto’s met Creative Commons Naamsvermelding licentie is het dan wel vereist om de naam van de maker en/of de oorspronkelijke bron erbij te vermelden als je ze ergens anders gebruikt. Overigens is het een goede gewoonte om dat altijd te doen als je andermans foto’s hergebruikt, al was het maar om te laten zien dat je ze correct gebruikt hebt en geen toestemming nodig had.

Als je van kunst houdt of op zoek bent naar mooie foto’s van kunstwerken die je voor je blog of website wilt gebruiken, dan is Art Up Your Tab één van de leukste extensions die je kunt installeren in je browser!

#

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top