Auteursrecht en hbo bibliotheken: een korte overzichtspresentatie voor de FOBID Juridische Commissie

De FOBID Juridische Commissie is een van de vaste commissies van FOBID Netherlands Library Forum, de koepelorganisatie van bibliotheken in Nederland. De FOBID Juridische Commissie (FJC) houdt zich bezig met de juridische aspecten die van belang zijn voor bibliotheken, informatie- en documentatiecentra en initieert (inter)nationale acties en reacties op dit gebied.

In zowel de FOBID als FJC zijn de verschillende soorten landelijke bibliotheekorganisaties vertegenwoordigd zoals o.a. de openbare bibliotheken (VOB), de Koninklijke Bibliotheek (KB), de universiteitsbibliotheken (UKB) en de hogeschoolbibliotheken (SHB).

Hoewel de hogeschoolbibliotheken ook al langere tijd te maken hebben met diverse juridische aspecten, is de focus erop nog redelijk recent. Pas vanaf 2011 hebben de bibliotheken van de 37 hogescholen zich verenigd in het Netwerk Auteursrechten Informatiepunten-hbo en worden zowel auteursrechtenvragen vanuit het onderwijs en onderzoek als de contacten en afspraken met auteursrechtenorganisaties gezamenlijk opgepakt.

Ik had het genoegen om iets meer te mogen vertellen aan de FOBID Juridische Commissie over wat er aan auteursrecht ontwikkelingen gespeeld heeft bij hbo instellingen en bibliotheken. En wat er de komende jaren allemaal nog op ons pad komt.

Aangezien het vooral bedoeld was als een overzicht van wat er in het hbo speelt, en ik over veel van de behandelde onderwerpen al eerder geblogd heb, ga ik het verhaal niet verder uitwerken in deze blogpost maar maak ik het mezelf gemakkelijk met een overzichtje van die eerdere blogposts. Mocht je er meer over willen weten, dan weet je me vast wel te vinden.

#

Auteursrechten in de onderwijspraktijk: een presentatie voor het NAI-hbo

Vandaag mocht ik een presentatie geven aan het Netwerk Auteursrechten Informatiepunten-hbo (NAI-hbo) over auteursrechten, gebruiksrecht, content- & Creative Commons licenties alsmede de diverse excepties die in de Auteurswet zijn opgenomen en waar je in de onderwijs- en bibliotheekpraktijk mee te maken kunt krijgen. Natuurlijk hebben de Auteursrechten Informatiepunten van de hogescholen zelf ook veel ervaring met allerlei soorten vragen die op ze af komen en heb ik geprobeerd om het zo interactief mogelijk te maken.

Ik denk dat ik daar redelijk in geslaagd ben want er kwamen diverse aanvullingen en vragen uit de zaal en dat is uiteindelijk toch de leukste manier om een verhaal te vertellen, nietwaar? Het is ook een goede manier om (veel) langer te vertellen dan gepland maar ach, wanneer gebeurt dat eigenlijk niet bij mij? :)

Aangezien ik over bijna alle behandelde onderwerpen al eerder geblogd heb hier ga ik ze niet nog eens allemaal samenvatten in deze blogpost maar maak ik het mezelf gemakkelijk met een overzichtje van die eerdere blogposts. Mocht je er meer over willen weten, dan weet je me te vinden, nietwaar?

Ik kwam er in ieder geval ook achter dat ik me nog eens goed moet verdiepen in het reprorecht want daar blijkt de praktijk (en hoe Stichting Reporecht het communiceert) wel te verschillen van wat er in de Auteurswet staat. Wordt later nog vervolgd dus.

Auteursrechten.nl

Vandaag werd, letterlijk tijdens de bijeenkomst van het NAI-hbo, ook de nieuwe website voor auteursrechten in het hoger onderwijs gelanceerd die in samenwerking met SURF is gemaakt. De oude site is enkele jaren geleden offline gegaan maar nu is er dan eindelijk een compleet nieuwe site te maken waar (op den duur) antwoorden op zo’n beetje alle relevante auteursrechtgerelateerde vragen te vinden moet zijn.

auteursrechten punt nl
Voor nu zijn er al tientallen vragen en antwoorden te vinden, gerubriceerd per thema maar natuurlijk ook te vinden met de zoekfunctie. De meest gebruikte termen en begrippen worden apart toegelicht onder Basiskennis en ook zijn de Tools weer beschikbaar, zoals voorbeeldteksten/-licenties, de verschillende vuistregels en de link naar de vernieuwde AV-contractentool.

De komende maanden (jaren?) zal de website uitgebreid worden met alle nieuwe vragen, vuistregels en tools die thans in ontwikkeling zijn. Heb je vragen die ook wel met antwoord op de site zouden mogen, andere suggesties of feedback? Laat die dan vooral achter voor de redactie via de feedbackformulieren of via mail (info@surf.nl).

#

Powerpointpresentaties zijn auteursrechtelijk beschermde werken: waar moet je bij SlideShare op letten?

powerpointpresentatiesIn een vonnis (PDF) van de rechtbank Limburg van 8 oktober jl. – waarin de rechter uitspraak deed in een geschil tussen twee ondernemingen die perlators (waterbespaarders die je op een kraan monteert) op de markt brengen – is een interessante auteursrechtelijke uitspraak terug te vinden. De ene onderneming bleek namelijk promotionele teksten over de eigen perlator letterlijk overgenomen te hebben uit een PowerPoint-presentatie van de concurrent.

Dat leidde tot een flinke ruzie aangezien die perlators technisch van elkaar verschillen en die teksten dus ook nog eens feitelijk niet correct waren voor het product van die andere onderneming. De rechtzaak die aangespannen werd ging dan ook over misleidende mededelingen en een inbreuk op het auteursrecht van de onderneming die de oorspronkelijke PowerPoint-presentatie had gemaakt. De onderneming die de teksten had gejat overgenomen verdedigde zich tegen de claim van inbreuk op het auteursrecht door te stellen dat een PowerPoint-presentaties niet in aanmerking kwam voor bescherming onder de Auteurswet.

Dat was geen handige verdediging want hoewel artikel 10 van de Auteurswet een hele opsomming geeft van wat er allemaal onder beschermde werken verstaan wordt, is dat geen uitputtende lijst. Auteursrechtelijke bescherming wordt al snel toegekend op iets dat je zelf maakt en dat wordt eigenlijk alleen begrensd door een inhoudelijke factor. Er moet minimaal sprake zijn van een eigen oorspronkelijk karakter en een persoonlijk stempel van de maker. Je moet dus wel iets maken dat niet ontleend is aan een al bestaand werk en waar je als maker eigen creatieve keuzes in gemaakt hebt.

De voorzieningenrechter was er snel klaar mee in het vonnis want de presentatie voldeed aan de criteria voor een creatieve prestatie:

[partijen] twisten daarmee in de eerste plaats over de vraag of de PowerPointpresentatie voorwerp is van bescherming in de zin van artikel 10 Auteurswet 1912 (Aw). De voorzieningenrechter beantwoordt deze vraag bevestigend. Mede gelet op hetgeen [partij 1] ter mondelinge behandeling heeft aangevoerd over de specifieke woordkeuze en gekozen zinsopbouw van de presentatie alsmede de daarin verwerkte keuzes, zoals het noemen van uitspraken van de voorzitter van Nestlé en de activiteiten van Koning Willem-Alexander op het gebied van watermanagement, geldt dat de PowerPointpresentatie een origineel en onderscheidend karakter heeft, in die zin dat er sprake is van een creatieve prestatie die in het werk tot uiting komt. Daarmee is de PowerPointpresentatie een auteursrechtelijke werk in de zin van artikel 10 lid 1 aanhef onder I van de Auteurswet 1912 (Aw).

In het vonnis beveelt de voorzieningenrechter dan ook dat de concurrent zich dient te onthouden van verdere inbreuken op de teksten die in de Powerpointpresentatie staan.

Kunnen we SlideShare dan nog wel gebruiken?

Dat vroeg iemand op Twitter als reactie op mijn tweet over de beschermde status van powerpointpresentaties (met kleine letters want het geldt net zo goed voor Prezi-presentaties). Logisch want SlideShare wordt jaarlijks gebruikt om tienduizenden presentaties te verspreiden en die kunnen standaard gedownload worden door anderen. En je weet dat er dan ongetwijfeld veel wordt overgenomen.

Nou is de grap natuurlijk dat je bij elke uploaddienst sowieso al geacht wordt de rechthebbende te zijn van het materiaal dat je uploadt. Of je nou documenten uploadt bij Scribd, video’s bij YouTube of powerpointpresentaties bij SlideShare, de diensten gaan er van uit dat het auteursrechtelijk beschermde werken zijn en dat jij als rechthebbende die werken dus openbaar mag maken en verspreiden. Want dat is wat je doet namelijk als je dat materiaal uploadt en het is exact de handeling die volgens de Auteurswet voorbehouden is aan de rechthebbende.

De uitspraak van de rechtbank Limburg is dan ook niet meer dan een (juridische) bevestiging van een bestaande situatie en er verandert daarom ook helemaal niets. Presentaties werden altijd al door SlideShare beschouwd als beschermde werken.

Maar hoe gaan gebruikers van SlideShare om met het auteursrecht?

De betere vraag is dan ook hoe de mensen die een presentatie downloaden van SlideShare omgaan met dat materiaal. En of de mensen die een presentatie uploaden zich er wel van bewust zijn hoe het met auteursrecht zit. Als ze alles zelf bedacht en gemaakt hebben, geven ze dan ook een gebruikslicentie mee aan de presentatie zodat anderen weten onder welke voorwaarden ze die presentatie mogen hergebruiken? Als ze alles bij elkaar geraapt hebben van anderen, wordt dan ook netjes vermeld waar dat materiaal vandaan komt?

Het antwoord is natuurlijk dat je alle situaties aan zult treffen bij SlideShare. Je kunt in de meeste gevallen geen conclusies verbinden aan wat er bij de presentaties zelf staat vermeld. Soms heeft de uploader een Creative Commons licentie meegegeven maar dat zijn nog steeds uitzonderingen.

powerpointpresentaties

Je kunt een licentie kiezen bij je eigen geuploade presentaties in SlideShare

Als je een presentatie vindt op SlideShare dan is het dus verstandig om eerst te kijken of je bij de beschrijving, onder het kopje Usage Rights, een Creative Commons licentie ziet staan. Aangezien All Rights Reserved de standaardinstelling is bij het uploaden zul je in de meeste gevallen dat ene regeltje onder het kopje Usage Rights aantreffen.

Als er All Rights Reserved staat bij de presentatie dan moet je deze beschouwen als een auteursrechtelijk beschermd werk dat je niet zonder toestemming mag hergebruiken. Dan mag je die voor eigen gebruik dus downloaden, mag je er kleine stukjes uit citeren onder het citaatrecht mits je de bron erbij vermeldt of kun je deze voor je onderwijs gebruiken binnen de onderwijsexceptie. Wil je echter de teksten of hele slides (views) overnemen in je eigen presentatie of op je eigen website, dan zul je contact moeten opnemen met de uploader om toestemming te krijgen.

In de praktijk zal die toestemming ook snel gegeven worden want mensen delen hun presentaties natuurlijk niet voor niets op SlideShare. Ze zullen het waarschijnlijk ook kunnen waarderen dat je om die toestemming vraagt maar het is uiteindelijk echt hun keuze om die toestemming wel of niet te geven. Want dat is precies wat de voorzieningenrechter bevestigd heeft.

Ook als je presentatie niet over een perlator gaat ;)

@getipt via Joost Becker, Dirkzwager Intellectuele Eigendom & IT / @afbeelding via Pixabay onder CC0 gebruikt

#

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top