Powerpointpresentaties zijn auteursrechtelijk beschermde werken: waar moet je bij SlideShare op letten?

powerpointpresentatiesIn een vonnis (PDF) van de rechtbank Limburg van 8 oktober jl. – waarin de rechter uitspraak deed in een geschil tussen twee ondernemingen die perlators (waterbespaarders die je op een kraan monteert) op de markt brengen – is een interessante auteursrechtelijke uitspraak terug te vinden. De ene onderneming bleek namelijk promotionele teksten over de eigen perlator letterlijk overgenomen te hebben uit een PowerPoint-presentatie van de concurrent.

Dat leidde tot een flinke ruzie aangezien die perlators technisch van elkaar verschillen en die teksten dus ook nog eens feitelijk niet correct waren voor het product van die andere onderneming. De rechtzaak die aangespannen werd ging dan ook over misleidende mededelingen en een inbreuk op het auteursrecht van de onderneming die de oorspronkelijke PowerPoint-presentatie had gemaakt. De onderneming die de teksten had gejat overgenomen verdedigde zich tegen de claim van inbreuk op het auteursrecht door te stellen dat een PowerPoint-presentaties niet in aanmerking kwam voor bescherming onder de Auteurswet.

Dat was geen handige verdediging want hoewel artikel 10 van de Auteurswet een hele opsomming geeft van wat er allemaal onder beschermde werken verstaan wordt, is dat geen uitputtende lijst. Auteursrechtelijke bescherming wordt al snel toegekend op iets dat je zelf maakt en dat wordt eigenlijk alleen begrensd door een inhoudelijke factor. Er moet minimaal sprake zijn van een eigen oorspronkelijk karakter en een persoonlijk stempel van de maker. Je moet dus wel iets maken dat niet ontleend is aan een al bestaand werk en waar je als maker eigen creatieve keuzes in gemaakt hebt.

De voorzieningenrechter was er snel klaar mee in het vonnis want de presentatie voldeed aan de criteria voor een creatieve prestatie:

[partijen] twisten daarmee in de eerste plaats over de vraag of de PowerPointpresentatie voorwerp is van bescherming in de zin van artikel 10 Auteurswet 1912 (Aw). De voorzieningenrechter beantwoordt deze vraag bevestigend. Mede gelet op hetgeen [partij 1] ter mondelinge behandeling heeft aangevoerd over de specifieke woordkeuze en gekozen zinsopbouw van de presentatie alsmede de daarin verwerkte keuzes, zoals het noemen van uitspraken van de voorzitter van Nestlé en de activiteiten van Koning Willem-Alexander op het gebied van watermanagement, geldt dat de PowerPointpresentatie een origineel en onderscheidend karakter heeft, in die zin dat er sprake is van een creatieve prestatie die in het werk tot uiting komt. Daarmee is de PowerPointpresentatie een auteursrechtelijke werk in de zin van artikel 10 lid 1 aanhef onder I van de Auteurswet 1912 (Aw).

In het vonnis beveelt de voorzieningenrechter dan ook dat de concurrent zich dient te onthouden van verdere inbreuken op de teksten die in de Powerpointpresentatie staan.

Kunnen we SlideShare dan nog wel gebruiken?

Dat vroeg iemand op Twitter als reactie op mijn tweet over de beschermde status van powerpointpresentaties (met kleine letters want het geldt net zo goed voor Prezi-presentaties). Logisch want SlideShare wordt jaarlijks gebruikt om tienduizenden presentaties te verspreiden en die kunnen standaard gedownload worden door anderen. En je weet dat er dan ongetwijfeld veel wordt overgenomen.

Nou is de grap natuurlijk dat je bij elke uploaddienst sowieso al geacht wordt de rechthebbende te zijn van het materiaal dat je uploadt. Of je nou documenten uploadt bij Scribd, video’s bij YouTube of powerpointpresentaties bij SlideShare, de diensten gaan er van uit dat het auteursrechtelijk beschermde werken zijn en dat jij als rechthebbende die werken dus openbaar mag maken en verspreiden. Want dat is wat je doet namelijk als je dat materiaal uploadt en het is exact de handeling die volgens de Auteurswet voorbehouden is aan de rechthebbende.

De uitspraak van de rechtbank Limburg is dan ook niet meer dan een (juridische) bevestiging van een bestaande situatie en er verandert daarom ook helemaal niets. Presentaties werden altijd al door SlideShare beschouwd als beschermde werken.

Maar hoe gaan gebruikers van SlideShare om met het auteursrecht?

De betere vraag is dan ook hoe de mensen die een presentatie downloaden van SlideShare omgaan met dat materiaal. En of de mensen die een presentatie uploaden zich er wel van bewust zijn hoe het met auteursrecht zit. Als ze alles zelf bedacht en gemaakt hebben, geven ze dan ook een gebruikslicentie mee aan de presentatie zodat anderen weten onder welke voorwaarden ze die presentatie mogen hergebruiken? Als ze alles bij elkaar geraapt hebben van anderen, wordt dan ook netjes vermeld waar dat materiaal vandaan komt?

Het antwoord is natuurlijk dat je alle situaties aan zult treffen bij SlideShare. Je kunt in de meeste gevallen geen conclusies verbinden aan wat er bij de presentaties zelf staat vermeld. Soms heeft de uploader een Creative Commons licentie meegegeven maar dat zijn nog steeds uitzonderingen.

powerpointpresentaties

Je kunt een licentie kiezen bij je eigen geuploade presentaties in SlideShare

Als je een presentatie vindt op SlideShare dan is het dus verstandig om eerst te kijken of je bij de beschrijving, onder het kopje Usage Rights, een Creative Commons licentie ziet staan. Aangezien All Rights Reserved de standaardinstelling is bij het uploaden zul je in de meeste gevallen dat ene regeltje onder het kopje Usage Rights aantreffen.

Als er All Rights Reserved staat bij de presentatie dan moet je deze beschouwen als een auteursrechtelijk beschermd werk dat je niet zonder toestemming mag hergebruiken. Dan mag je die voor eigen gebruik dus downloaden, mag je er kleine stukjes uit citeren onder het citaatrecht mits je de bron erbij vermeldt of kun je deze voor je onderwijs gebruiken binnen de onderwijsexceptie. Wil je echter de teksten of hele slides (views) overnemen in je eigen presentatie of op je eigen website, dan zul je contact moeten opnemen met de uploader om toestemming te krijgen.

In de praktijk zal die toestemming ook snel gegeven worden want mensen delen hun presentaties natuurlijk niet voor niets op SlideShare. Ze zullen het waarschijnlijk ook kunnen waarderen dat je om die toestemming vraagt maar het is uiteindelijk echt hun keuze om die toestemming wel of niet te geven. Want dat is precies wat de voorzieningenrechter bevestigd heeft.

Ook als je presentatie niet over een perlator gaat ;)

@getipt via Joost Becker, Dirkzwager Intellectuele Eigendom & IT / @afbeelding via Pixabay onder CC0 gebruikt

#

Powerpoint versus Prezi: over vorm en inhoud

Nee, dit wordt geen blogpost over de voordelen van de ene of de nadelen van de andere. Beide tools hebben hun aanhangers en lijken te struikelen over elkaar om maar de eigen voorkeur als zaligmakend te slijten aan een ieder die het horen wil. Er worden zelfs heuse battles uitgevochten om het pleit maar te beslechten welke van de tools nu het beste is, de meeste functionaliteiten heeft en natuurlijk eigenlijk gewoon het hipste is. Het lijkt wel Apple tegen Android, Linux of Windows, Ajax of Feyenoord. Kennelijk moet er een ‘winnaar’ benoemd worden en beleven mensen oneindig veel plezier om discussies op de spits te drijven.

Ik zit in het Powerpoint kamp. Niet omdat ik nou zo overtuigd ben van de kwaliteiten van dit Microsoft programma maar gewoon, omdat het werkt en doet wat het moet doen. Ik heb een middagje met Prezi zitten spelen en dat bevalt me niet. Niet omdat je er geen presentaties mee kunt maken maar omdat ik er geen presentaties mee kan maken. Ik heb namelijk een uitermate belabberd ruimtelijk inzicht en helaas voor mij geeft Prezi je een canvas waar je vervolgens met inzoomen, uitzoomen, links draaien, rechts draaien een hele geinige visuele weergave van je teksten en afbeeldingen kunt produceren. Mits je ruimtelijk inzicht hebt kennelijk want ik krijg stekende hoofdpijn na een half uurtje prutsen in Prezi. Nee, doe mij maar gewoon Powerpoint en fijn afgebakende slides die niet 180 graden draaien en waar de volgende tekst na 5000% inzoomen in de letter O is gestopt.

Eén van mijn collega’s echter is een Prezi Prediker. Hij heeft mijn beperking niet en is ook iemand die vermoedelijk teveel (slechte) Powerpoint presentaties heeft gezien in zijn leven. Enthousiast geworden door de mogelijkheden van Prezi is hij begonnen met cursussen Prezi te geven aan een ieder die het binnen onze instelling maar horen wil. En dat zijn er aardig wat inmiddels want die cursussen zijn een doorslaand succes. Fantastisch voor hem maar ik kom nu collega’s tegen die werkelijk alle praatjes, presentaties, toelichtingen, voorlichtingen enz in Prezi willen proppen. Zelfs daar is nog niet heel veel mis mee ware het niet dat velen van mening zijn dat je met Prezi ongeveer automatisch een goede presentatie maakt. Je zoomt in op teksten, je draait 90 graden naar rechts voor een plaatje, je zoomt weer uit … je hoeft er bijna niet eens meer bij te zijn om de presentatie te geven.

En daar word ik een beetje pissig van.

Iedereen die klaagt over slechte Powerpoints of de flitsende stijl van Prezi prijst zou beter moeten weten. De Powerpoint of de Prezi maakt geen presentatie, die verantwoordelijkheid ligt bij de persoon die de presentatie geeft, die het verhaal houdt. Ik ben ook ooit begonnen in Powerpoint met bergen tekst, een overmatig gebruik van overgangen en teksteffectjes en te veel slides terwijl ik er zelf bij stond te hakkelen. Het duurde vele presentaties voordat ik echt door had dat ik meer aandacht moest besteden aan hoe ik zelf het verhaal vertelde ipv ploeteren aan die Powerpoint. Presenteren is geen diploma Powerpoint of Prezi halen maar een stijl vinden om je verhaal te vertellen, je boodschap over te brengen op een manier dat de mensen hun ogen dicht kunnen doen en nog steeds zonder problemen snappen waar je het over hebt. Ik moet de eerste presentatie nog bijwonen die ik me na afloop herinner om de kwaliteiten van de Powerpoint of Prezi ipv de kwaliteiten van de spreker.

Een goede spreker kan zich een slechte of matige Powerpoint of Prezi veroorloven. Andersom niet.

Dus ga vooral lekker aan de slag met 1 van beide (of een totaal andere) presentatietools maar besteed minstens zoveel tijd aan het verhaal dat je wilt vertellen als aan de opmaak van je slides of Prezi canvas. Het klinkt logisch maar dat is het dus niet. Ik ben constant bezig om beter te worden in het vertellen in plaats van presenteren en ik heb nog een hele weg te gaan.

En jullie?

Alternatieve presentaties met Prezi

Zoals de rest van dat deel van de menselijke beschaving die presentaties geeft, gebruik ik sinds jaar en dag PowerPoint. Daar is niks mis mee maar er zijn niet voor niets boeken volgeschreven over het effectief gebruik (en vooral misbruik) van dit puike presentatie pakket. Ook ik heb me vroeger schuldig gemaakt aan overvolle dia’s waarin mijn presentatie bijna volledig uitgeschreven stond en waardoor het bijna voorlezen van mijn eigen slides werd.

Maar goed, de mensch leert en speelt en je moet nu eenmaal je eigen fouten maken om er echt van te kunnen leren. Ergo probeer ik bij elke presentatie die ik geef wat meer te gaan richting visuele ondersteuning en voorbeelden die mijn verhaal illustreren ipv hele lappen tekst en opsommingen/aandachtspunten op dia’s te proppen.

De nadelen van een systematiek van dia’s worden hiermee ook duidelijk. Je moet nu eenmaal van dia 1 naar dia 2 naar dia 3 enz. Natuurlijk, je kunt een dia tijdelijk verlaten via hyperlinks of ingebedde video’s of shockwave filmpjes maar het blijft een extreme lineaire vorm van informatie presenteren.

prezi

Via een intranet blogpost van collega Erik kwam ik bij Prezi terecht als een alternatief voor PowerPoint. Geen dia’s en lineaire benadering maar 1 groot canvas waarop je diverse elementen plaatst. Dat kan tekst zijn, dat kan ook beeld of geluid zijn maar met het bijzondere dat je in extreme mate kunt inzoomen of uitzoomen op dat canvas.  Dit biedt hele bijzondere mogelijkheden zoals het geven van overzichten waarin volledige uitwerkingen van de individuele punten ‘verborgen’ zitten en die pas te zien zijn als je (automatisch) waanzinnig inzoomt op iets uit een overzicht. Doordat je ook teksten, video’s of afbeeldingen kunt roteren krijg je de mogelijkheid om eigenlijk alle elementen van je verhaal kris kras op de canvas te plaatsen en hier later pas, waar nodig, relaties tussen te plaatsen in de vorm van een pad. Het lijkt wel wat op mindmapping in dat opzicht maar gaat verder dan dat.

Je moet het eigenlijk even zien om te begrijpen wat je er mee kunt. Prezi heeft een uitgebreide showcase met voorbeeldprezi’s staan die zeker de moeite van het bekijken waard is.

Wel even belangrijk is dat de gratis versie ‘slechts’ tot 100 MB gaat en bij intensief gebruik van afbeeldingen of video’s zal dat niet veel prezi’s opleveren. Wel kun je je de gemaakte prezi’s downloaden waarmee het als offline uitvoerbaar bestand beschikbaar komt en je niet afhankelijk bent van een internetverbinding. Niks weerhoudt je dan om de online versie te wissen en zo weer ruimte vrij te maken maar ideaal lijkt me dat allemaal nog niet bij regelmatig gebruik.

Desalniettemin zeker iets om eens mee te experimenteren, vooral als je ook wat meer visueel ingesteld bent, en het levert een aparte ervaring op bij het maken van een presentatie.

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top