Over studieboeken en waarom ze al jaren gekopieerd worden

studieboeken

Hoewel ook mijn aandacht al jaren uitgaat naar alle ontwikkelingen rondom digitale studieboeken – en daar zijn er genoeg van ook al schiet het niet erg op met het daadwerkelijke gebruik ervan – ben ik niet vergeten waar het de studenten uiteindelijk om gaat. En dat zijn niet de beloftes van minder zware tassen die meegezeuld worden, altijd al je studieboeken bij de hand hebben of het kunnen maken van aantekeningen in die boeken. Nee, studenten willen gewoon zo min mogelijk betalen als ze alle verplichte literatuur aanschaffen.

Afhankelijk van de opleiding die gevolgd wordt staan daar vaak voor vele honderden euro’s aan boeken op de literatuurlijsten die aangeschaft dienen te worden bovenop de kosten van het collegegeld. De Wet Gratis Schoolboeken geldt voor het voortgezet onderwijs en niet voor het hoger onderwijs, en dus gaan studenten al decennia lang op zoek naar de goedkoopste plekken om aan die studieboeken te komen.

Toen ik zelf mijn opleiding deed in de jaren 90 schafte ik braaf het eerste jaar alle boeken aan in de boekwinkel. Om er vervolgens achter te komen dat je lang niet alle boeken volledig nodig had. Ik werd een stuk selectiever in de jaren daarna. Door ze tweedehands over te nemen van andere studenten en de hoofdstukken uit boeken, die slechts voor een deel gebruikt werden, te kopiëren in een copyshop. Later, toen ik op de universiteit zat, werden er veel boeken voorgeschreven die niet eens meer te koop waren en spendeerden we de eerste weken van een nieuwe periode als klas in de bibliotheek. Bij het kopieerapparaat.

Wettelijk toegestaan
Ook al wist ik dat toen nog niet, dat was ook gewoon toegestaan in de Auteurswet. In artikel 16b staat: Als inbreuk op het auteursrecht op een werk van letterkunde, wetenschap of kunst wordt niet beschouwd de verveelvoudiging welke beperkt blijft tot enkele exemplaren en welke uitsluitend dient tot eigen oefening, studie of gebruik van de natuurlijke persoon die zonder direct of indirect commercieel oogmerk de verveelvoudiging vervaardigt of tot het verveelvoudigen uitsluitend ten behoeve van zichzelf opdracht geeft.

Hier staat dat je werken mag kopiëren voor eigen privé gebruik, zoals bijv. voor (zelf)studie zolang je er maar niets aan verdient. De laatste regel maakt het zelfs mogelijk dat je zo’n kopie ook door anderen mag laten maken. In het tweede lid van het wetsartikel worden echter boeken specifiek uitgezonderd van die brede mogelijkheid en wordt gesteld dat je slechts een deel van het boek mag kopiëren. Een volledige kopie, ook voor eigen gebruik, mag alleen gemaakt worden als er geen (nieuwe) exemplaren meer te verkrijgen zijn. Al die boeken die ik in de universiteitsbibliotheek heb staan kopiëren mocht ik ook gewoon kopiëren want ze waren niet meer in de boekwinkel verkrijgbaar. Ook die enkele hoofdstukken uit de boeken die nog wel te koop waren, bleken dus achteraf ook geen probleem te zijn. Ik mocht die kopieën zelfs zonder problemen laten maken door de copyshop.

Back to the future
Twintig jaar later is er nog verbazingwekkend weinig veranderd. Digitale studieboeken zijn nog steeds niet gearriveerd in het hoger onderwijs en ook al kun je ze wel degelijk aanschaffen als student, het levert je maar weinig financiële voordelen op. Te weinig in elk geval om te compenseren voor het feit dat je ze niet handig in de les kunt gebruiken, zeker als je opleiding nog steeds papieren boeken voorschrijft.

En dus blijft het papieren studieboek de norm. Studieboeken worden nog steeds overgenomen en gedeeld tussen studenten om geld te besparen, al dan niet gefaciliteerd door anderen. De verkoop van tweedehands studieboeken is ook verder geprofessionaliseerd en als je het al niet rechtstreeks via Bol.com kunt vinden, dan zijn er ook sites die aan de hand van (alle) boekenlijsten meteen de boeken tweedehands aanbieden.

Copywrong
Maar ook het kopiëren van studieboeken gaat onverminderd door. Twee jaar geleden kwamen diverse copyshops in het nieuws omdat ze op grote schaal studieboeken kopieerden en verkochten aan docenten en studenten. En daar waren wel problemen mee natuurlijk want de Auteurswet voorziet niet in het kopiëren van nog leverbare studieboeken en helemaal al niet met een “commercieel oogmerk”. Ongetwijfeld een praktijk die tot de dag van vandaag veel voorkomt bij copyshops, wat bevestigt wordt door een recente zaak van BREIN tegen een copyshop in het noorden des lands. Deze copyshop bleek de bulk van voorgeschreven studieboeken van zowel hbo als universitaire opleidingen gedigitaliseerd te hebben en vanaf een USB stick uitgeprinte exemplaren te verkopen. Uit de uitspraak (PDF) valt af te leiden dat de copyshop zelfs ingescande exemplaren uit de bibliotheek van de hbo-instelling als basis voor die dienst gebruikte. Je hoeft er niet eens de Auteurswet op na te slaan om te beseffen dat dit niet door de beugel kan.

Niet geleerde lessen
Maar ook al is het voor BREIN, die zo te zien zelf de uitspraak naar IE-forum opstuurde, ongetwijfeld puur een ‘succesverhaal’ om een copyshop te stoppen, het is uiteindelijk een analoge versie van een Pirate Bay blokkade: dweilen met de kraan open. Want er worden al tientallen jaren studieboeken gekopieerd, gedeeld en tweedehands verkocht en dat zou toch een signaal moeten zijn naar de educatieve uitgevers en het onderwijs toe. Uitgevers kunnen BREIN wel achter copyshops aansturen maar wat doe je tegen al die initiatieven om studieboeken op grote schaal tweedehands te gaan verkopen? En om studieboeken (georganiseerd) te laten verhuren en overnemen tussen studenten zelf? Daar is niks illegaals aan maar ook daar verliest men natuurlijk inkomsten mee.

En het hoger onderwijs dan? Natuurlijk wil een docent, een opleiding, goede studieboeken gebruiken voor het eigen onderwijs. Maar waarom blijven relatief dure boeken voorgeschreven worden in een tijd waar je ook over open leermaterialen kunt beschikken als docent en waar je ook qua onderwijsontwikkelingen mag verwachten dat een docent steeds vaker zijn of haar eigen materialen ontwikkelt. En dat terwijl een aanzienlijk deel van de voorgeschreven studieboeken in het hoger onderwijs – zeker in het hbo – notabene geschreven zijn door docenten uit datzelfde hoger onderwijs. Het is een gewoonte geworden, een vicieuze cirkel, om studieboeken voor te schrijven die door het onderwijs zelf – samen met educatieve uitgevers – zijn ontwikkeld. En waar de studenten dus voor moeten betalen. Het maakt het weliswaar mogelijk om kwalitatief goede studieboeken te ontwikkelen maar zou je je eigenlijk niet moeten afvragen hoe vreemd het is dat je studenten (extra) laat betalen voor zelf ontwikkeld onderwijsmateriaal ten behoeve van het zelf gegeven onderwijs? Of hoe vreemd het is dat er een semi-professionele marktplaats ontstaan is waar tweedehands exemplaren verkocht en gedeeld worden? Van iets dat essentieel zou moeten zijn voor het volgen van goed onderwijs.

Of hoe vreemd het is dat het Nederlands Uitgeversverbond (NUV) – waar de educatieve uitgevers in verenigd zijn – BREIN achter copyshops aanstuurt om de verkoop van gekopieerde studieboeken (terecht) een halt toe te roepen? Vreemd omdat docenten auteurs zijn bij die uitgevers en dus indirect ook belang hierbij hebben. Terwijl ze ook degenen zijn die middels het voorschrijven van dure studieboeken het probleem indirect veroorzaakt hebben. Op welk punt wordt er niet meer gekeken naar verkoop en prijzen van voorgeschreven studieboeken maar stellen onderwijsinstellingen het eigen onderwijs voorop? Dat onderwijs bepaalt welke studieboeken gebruikt moeten worden door studenten, bepaalt daarmee de markt voor educatieve uitgevers en levert ook nog eens auteurs voor de ontwikkeling van dat materiaal. Er lopen duidelijk belangen door elkaar.

Makkelijke oplossingen zijn er ook hier niet – hoewel het kritischer kijken naar de noodzaak van voorschrijven van studieboeken een goed begin zou zijn mijns inziens –  maar je kunt pas in oplossingen gaan denken op het moment dat je het ook als een probleem ziet.

En ik vrees dat we zover nog niet zijn.

@foto via Flickr door loop_oh

#

Uitgevers lesmateriaal zijn boos om kopiëren maar dat is niet altijd terecht

privé-kopie
Vorige week meldde Trouw dat de uitgevers – het Nederlands Uitgeversverbond (NUV) en de Groep Educatieve Uitgeverijen (GEU) het gehad hebben met scholen die lesmateriaal (laten) kopiëren. “Het is een kwestie van moraal. Ik pik toch ook geen Mercedes uit de etalage omdat ik vind dat die fabrikant genoeg heeft verdiend”, liet Frank van Amerongen van de Commissie Auteursrecht van de GEU optekenen. Volgens van Amerongen lopen uitgevers en auteurs “miljoenen mis” en heeft dat vooral te maken met de Wet Gratis Schoolboeken die lagere budgetten per leerling heeft veroorzaakt. En scholen gaan dan kennelijk, in samenwerking met copyshops, roeien met de riemen die ze hebben. Kopiëren dus.

Natuurlijk mag een school geen complete boeken (laten) kopiëren voor hun leerlingen. Maar miljoenen aan gederfde inkomsten lijkt me wat overdreven aangezien de Wet Gratis Schoolboeken al uit 2008 stamt en daarvoor – en sindsdien – de uitgaven aan lesmateriaal niet in de buurt kwamen van dergelijke bedragen. Niet alle illegaal verkregen materialen zijn gemiste inkomsten voor een uitgever of leverancier, hoewel men altijd graag zo redeneert.

En het hoeft niet altijd illegaal te zijn, dat kopiëren van lesmateriaal. Nee, scholen mogen dat niet doen maar de leerlingen zelf hebben wel de mogelijkheid vanuit de Nederlandse Auteurswet om – onder bepaalde voorwaarden – lesmethoden en lesboeken te kopiëren voor eigen gebruik. Zelfs om dat te laten kopiëren door copyshops.

Artikelen 16b en 16c van de Auteurswet beperken het auteursrecht van de maker en hebben betrekking op het kunnen maken van een privé-kopie voor eigen gebruik, waarbij er onderscheid gemaakt kan worden tussen een analoge privé-kopie en een digitale privé-kopie. Bij te kopiëren lesboeken gaat het om een analoge kopie en is artikel 16b van toepassing. De essentie hiervan, zoals in het eerste lid beschreven is, luidt: Als inbreuk op het auteursrecht op een werk van letterkunde, wetenschap of kunst wordt niet beschouwd de verveelvoudiging welke beperkt blijft tot enkele exemplaren en welke uitsluitend dient tot eigen oefening, studie of gebruik van de natuurlijke persoon die zonder direct of indirect commercieel oogmerk de verveelvoudiging vervaardigt of tot het verveelvoudigen uitsluitend ten behoeve van zichzelf opdracht geeft.

Wat staat hier nou eigenlijk? Hier staat dat je werken mag kopieren voor eigen privé gebruik, zoals bijv. voor (zelf)studie zolang je er maar niets aan verdient. De laatste regel maakt het zelfs mogelijk dat je zo’n privé-kopie ook door anderen mag laten maken. Dit artikel heeft hiermee vooral tijdschriften, kranten en boeken voor ogen waarbij – als belangrijke voorwaarde! – voor boeken geldt dat je dat alleen maar volledig mag kopieren als er geen (nieuwe) exemplaren meer te verkrijgen zijn.

Concreet biedt het leerlingen/studenten de mogelijkheid om lesmateriaal volledig te (laten) kopieren voor eigen gebruik mits het niet (meer) te verkrijgen is bij een uitgever. Is dat wel het geval, zoals je mag aannemen eigenlijk in de situaties waar de uitgevers nu op reageren, dan mag je alleen maar enkele hoofdstukken eruit (laten) kopiëren. Dat praktisch gezien je niets er van weerhoudt om van een verkrijgbaar boek met 10 hoofdstukken, in 10 verschillende sessies 1 hoofdstuk te kopiëren mag duidelijk zijn en dus biedt dit privé-kopie artikel veel vrijheid om lesmateriaal te kopiëren zonder dat je uitgevers daarvoor om toestemming hoeft te vragen. En te betalen.

Nou is de ironie dat onderwijsinstellingen (en copyshops) ook een reprorechtvergoeding betalen aan Stichting Reprorecht voor het kopiëren van tijdschriften, kranten en boeken op de aanwezige kopieerapparaten die ook terugkomt bij de rechthebbenden maar dat is weer een hele andere blogpost.

@foto door loop_oh (Flickr)

#

[intranetblog] Digitale privé-kopie uit een illegale bron mag gewoon

Twee weken geleden had ik het al over het maken van een digitale privé-kopie en dat je volgens de uitzondering in de Auteurswet daarbij niet beperkt bent tot legaal materiaal. Ook downloaden (en gebruiken) uit illegale bron is toegestaan als je het voor eigen gebruik doet.

Op 15 november 2010 speelden toevallig twee hoger beroep zaken waarin aan de orde kwam of downloaden uit illegale bron voor privé-doeleinden al dan niet is toegestaan. Het Gerechtshof in Den Haag heeft hierin uitgespraak gedaan wat als volgt samen te vatten is:

Downloaden uit illegale bron is het downloaden van muziek- of filmbestanden die zonder toestemming van de auteursrechthebbenden op internet zijn geplaatst. Het hof heeft hierover het volgende beslist. Het downloaden uit illegale bron voor privé-gebruik is naar Nederlands recht toegestaan, omdat de Nederlandse regering bij de aanpassing van de Nederlandse Auteurswet aan de Europeesrechtelijke Auteursrechtrichtlijn uitdrukkelijk en herhaaldelijk heeft verklaard dat downloaden uit illegale bron voor privé-gebruik niet is verboden.
[bron: Rechtspraak.nl]

Beide zaken zijn wel erg interessant. De eerste was tegen de Stichting Thuiskopie aangespannen omdat een groot aantal partijen af wilden van de Thuiskopievergoeding. Deze laatste vergoeding is er een die geheven wordt op blanco media zoals dvd+r’ en cd-r’s. Het idee daarachter is dat als het toegestaan is om uit illegale bron te downloaden, er tenminste nog inkomsten naar rechthebbenden gaan via deze ‘blanco media belasting’. De gehele uitspraak is te lezen op Rechtspraak.nl maar de essentie is dat het hof de interpretatie van de minister van Justitie volgt in dat er onvoldoende technische voorzieningen zijn om een verbod op downloaden uit illegale bron te handhaven en dat er dan sowieso geen vergoedingen naar rechthebbenden zullen plaatsvinden. De belangen van rechthebbenden zijn beter gediend bij een systeem waarin het downloaden uit illegale bron is toegestaan, aangezien dat met zich brengt dat daarvoor in ieder geval thuiskopievergoeding aan de rechthebbenden is verschuldigd.

De tweede uitspraak is naar aanleiding van een specifiek voorbeeld. Producent Eyeworks Films had eerder een zaak aangespannen tegen Usenet platform FTD. Op dit platform attenderen gebruikers elkaar waar specifieke films, muziek, spellen enz te vinden zijn op Usenet. Ook de film ‘Komt een vrouw bij de dokter’ werd veelvuldig gespot en in juni van dit jaar oordeelde de rechtbank dat het FTD platform ook verspreider van de film zou zijn: melden waar een film te downloaden is zou hetzelfde zijn als deze zelf openbaar maken en verspreiden. Een geruchtmakend oordeel want aangezien FTD zelf niet linkt naar die bestanden kwam het er op neer dat het openbaar maken van de bestandsnaam hetzelfde zou zijn als het openbaren van het bestand zelf.

Deze uitspraak is nu echter vernietigd in hoger beroep. ‘FTD pleegt geen auteursrechtinbreuk en is evenmin een tussenpersoon als bedoeld in artikel 26d Aw. Wel handelt FTD onrechtmatig jegens Eyeworks nu zij het illegaal uploaden van de film ‘Komt een vrouw bij de dokter’ van Eyeworks stimuleert. Het downloaden uit illegale bron is naar Nederlands recht toegestaan, daarom kan geen onrechtmatig handelen van FTD worden gezien in het faciliteren van het downloaden van die film.’ De gehele uitspraak is eveneens te lezen op Rechtspraak.nl

Samengevat
Ook al vertellen belangenorganisaties, commerciele partijen en wellicht je omgeving je dat je niet illegaal mag downloaden, downloaden is simpelweg niet illegaal in Nederland zolang je geen software downloadt. Of je daarbij vrij te gebruiken materiaal downloadt, auteursrechtelijk beschermd materiaal downloadt of downloadt uit illegale bron maakt geen enkel verschil.

@Foto Stock.xchng

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top