Tweetweekoverzicht week 32 2019: Deventer Boekenmarkt 2019, stiekem publiek domein in Amerika, humor en auteursrecht

Elke week maak ik een tweetweekoverzicht waarin ik alsnog stil sta bij nieuws en interessante ontwikkelingen waar ik wel over getwitterd heb maar waar ik (nog) geen blogpost aan heb gewijd.

Heb ik iets gemist? Of ben je wat interessants tegen gekomen? Stuur me dan een mail of tweet en dan neem ik het op in het (volgende) tweetweekoverzicht.

Deventer Boekenmarkt 2019

In tegenstelling tot de afgelopen (3) edities besloot ik dit jaar geen fotoverslag te maken van de Deventer Boekenmarkt. Dat wil niet zeggen dat ik zelf niet ben gegaan natuurlijk want het was voor mij een speciale editie aangezien het 25 jaar geleden is dat ik voor de eerste keer de boekenmarkt bezocht.

Ik heb een handjevol edities overgeslagen maar denk dat dit nog steeds de 20ste of 21ste keer was dat ik langs de kilometers lange rijen met kraampjes liep in de binnenstad en langs de IJsselkade.

En de zoveelste keer dat ik vanaf de Wilhelminabrug deze foto maakte ;-)

Hoe fantastisch ik het ook vind om omringd te zijn door tienduizenden boekenliefhebbers op zo’n dag – de organisatie schatte in dat er wederom ca. 125.000 bezoekers waren – ik merk wel dat de magie er een beetje vanaf is voor mij. Ik heb al jaren geen plattegrond meer nodig want ik weet precies waar alle kramen staan die voor mij interessant zijn en die staan inderdaad elk jaar weer op precies dezelfde plek in de Deventer binnenstad.

Waar ik de eerste jaren met tassen vol boeken thuis kwam, ben ik tegenwoordig druk met het uitvogelen hoe ik de overvolle boekenkasten met uitgelezen boeken (die ik nooit meer ga herlezen) kan opruimen en hoe ik dus weer tassen vol boeken het huis *uit* krijg.

Het zorgt er voor dat de Deventer Boekenmarkt voor mij niet meer de plek is om op zoek te gaan naar nieuwe titels om te lezen (en kopen) maar dat het een plek is geworden om te genieten van de sfeer. Slenteren langs kraampjes en vooral veel kijken naar mensen, niet zo zeer de boeken. En vervolgens lekker langs de IJssel onder een boom met mijn ereader te zitten terwijl de rijen achter me doorlopen.

Bij de kraam van de NL Stephen King fanclub kon ik de verleiding niet weerstaan en kocht ik een hardcovereditie van Sleeping Beauties. Met speciale boekenlegger die door de fanclub is gemaakt en waar deze bibliothecaris heel blij mee was.

Het is misschien na 25 jaar niet meer dezelfde ervaring maar ik heb me nog steeds prima vermaakt op de Deventer Boekenmarkt.

Ben jij geweest?

Stiekem publiek domein

In Amerika werkt auteursrecht nogal anders dan in Europa dankzij een veelvoud aan wetten die de afgelopen decennia (eeuwen) op elkaar gestapeld is. Tot aan 1976 moesten rechthebbenden bijvoorbeeld actief hun rechten registreren en was de beschermingsduur van dat auteursrecht ook fors korter (28 jaar) dan dat het tegenwoordig is.

Dat gerommel met die beschermingsduur heeft er voor gezorgd dat er 20 jaar geen werken in het publiek domein zijn gekomen in Amerika – wanneer een werk dus niet meer beschermd wordt door het auteursrecht – en het is pas sinds dit jaar dat alle werken die voor 1923 zijn gepubliceerd gegarandeerd in het publiek domein vallen.

Door de verplichting die er tot 1976 was voor rechthebbenden om actief hun rechten te verlengen/registreren is er echter een additioneel grijs gebied ontstaan van werken waarvan de rechten helemaal niet verlengd zijn, ook al zijn ze na 1923 gepubliceerd. Het is namelijk zo dat in Amerika de rechten op boeken tot 1964 eigenlijk standaard niet verlengd werden omdat het een enorme administratieve rompslomp was.

Of om precies te zijn, van alle boeken die tussen 1923 en 1964 zijn gepubliceerd is het niet automatisch zeker wat de auteursrechtelijke status is en is de kans bijzonder groot dat ze helemaal niet meer beschermd worden door het auteursrecht.

De New York Public Library besloot een scan te maken van alle titels die in deze periode verschenen zijn en concludeerde dat 80% van de boeken in het publiek domein vallen. Ze regelden dat de data van deze titels beschikbaar kwamen en een programmeur en blogger, Leonard Richardson, schreef er een Mastodon bot voor die elke dag een paar titels plaatst die stiekem dus helemaal niet meer beschermd worden door het auteursrecht. En gedownload kunnen worden mits ze gedigitaliseerd zijn door o.a. de Hathi Trust.

Humor en auteursrecht

Je moet van uitgevers vooral niet verwachten dat ze een beetje speels met hun auteursrecht om gaan en de auteursrechtvermeldingen in boeken zijn bijna altijd volledig dichtgetimmerd (en gecontroleerd door juristen).

Individuele auteurs kunnen het echter soms voor elkaar krijgen om een beetje lol te hebben met die vermeldingen in hun boeken. Het verandert immers helemaal niks aan het gegeven dat ze de rechthebbende zijn maar het maakt het allemaal wel een heel stuk sympathieker (en leuker) om te lezen. Een paar leuke voorbeelden:

#

Juridische kwesties: Publiek domein … met restricties

Auteursrechtelijke bescherming is tijdelijk maar zelfs als werken niet meer beschermd worden door het auteursrecht zijn er nog steeds restricties waar je op moet letten voordat je het kunt gebruiken.

Soms lijkt het alsof alle afbeeldingen, foto’s, teksten, video’s, boeken enzovoort auteursrechtelijk beschermd zijn. En dat is eigenlijk ook gewoon zo. De Auteurswet beschermt elk werk dat gemaakt wordt automatisch en geeft de maker ervan exclusieve rechten en zeggenschap over dat werk. Dit betekent dat je toestemming moet hebben om een foto, boek of film te mogen gebruiken voor je eigen doeleinden zolang die bescherming van kracht is.

Voor altijd en eeuwig?

De duur van de auteursrechtelijke bescherming is in de loop van de eeuwen nogal uit de hand gelopen. Het begon in de 18e eeuw ooit met veertien jaar na het publiceren van het werk. Inmiddels is de termijn in bijna alle landen vastgesteld op zeventig jaar na het overlijden van de maker. Ook in Nederland is dat de termijn, zoals uit artikel 37 van de Auteurswet blijkt: ‘Het auteursrecht vervalt door verloop van zeventig jaren, te rekenen van de 1e januari van het jaar, volgende op het sterfjaar van de maker.’

Publiek Domein

Elk jaar loopt op 1 januari dus de auteursrechtelijke bescherming af op werken van auteurs die dan zeventig jaar geleden overleden zijn. Zodra dit gebeurt, vallen de werken in het zogeheten publiek domein: iedereen kan ze zonder toestemming of vergoeding voor eigen doeleinden gebruiken.

Helemaal vrij te gebruiken? Niet per se, want je moet nog steeds goed opletten of alle mogelijke rechten van alle makers van een werk ook daadwerkelijk verlopen zijn.

Restricties

In Nederland zijn de werken van makers die in 1948 overleden nu vrij te gebruiken. Het is echter maar de vraag of daarmee ook alle rechten zijn komen te vervallen. Er kunnen bijvoorbeeld meerdere auteurs, redacteuren, vertalers of illustratoren meegewerkt hebben aan een boek waardoor het werk nog steeds beschermd wordt door het auteursrecht van de langstlevende rechthebbende.

De Koninklijke Bibliotheek heeft op publiekdomeindag.nl een lijst gepubliceerd van titels waarvan ze hebben kunnen vaststellen dat alle betrokkenen (meer dan zeventig jaar) overleden zijn. Deze zijn echt vrij te gebruiken maar voor alle andere boeken, tijdschriften en foto’s zul je dus zelf onderzoek moeten doen om er zeker van te zijn dat ze in het publiek domein vallen.

Lichtbildschutz

In Duitsland kwam er, vlak voor de kerst, op 20 december 2018 nog een nieuwe restrictie bij. De aanleiding: een rechtszaak over het op Wikipedia zetten van foto’s van schilderijen uit de zeventiende, achttiende en negentiende eeuw. Het Bundesgerichthof besliste dat er een auteursrecht rust op foto’s van schilderijen die zelf niet meer auteursrechtelijk beschermd zijn.

Dit recht heet Lichtbildschutz en biedt een auteursrechtelijke bescherming van vijftig jaar na de eerste openbaarmaking van de foto. Het Bundesgerichthof besloot ook dat een museum, waar schilderijen tentoongesteld worden, het fotograferen ervan kan verbieden. Dit betekent dat musea en andere eigenaren van schilderijen waarvan het auteursrecht al lang verlopen is, via het auteursrecht op de zelfgemaakte foto’s ervan kunnen voorkomen dat de afbeeldingen openbaar gemaakt worden.

In Nederland bestaat dit recht (gelukkig) niet en pakt het Rijksmuseum het een stuk gebruiksvriendelijker aan. De komende tijd maakt het museum digitale versies beschikbaar van de werken van 59 schilders die in 1948 overleden zijn. Op die manier kunnen nog meer mensen toegang krijgen tot deze werken in de Rijksmuseum-collectie – en dat is ook precies waarvoor het publiek domein bedoeld is. Ondanks de restricties natuurlijk.

Deze Juridische kwesties is ook gepubliceerd in IP 1 (2019).
#

Tweetweekoverzicht week 1 2019: Nogmaals publiek domeindag, de volgende Kobo ereader en duurdere boeken door stijging lage btw-tarief?

Elke week maak ik een tweetweekoverzicht waarin ik alsnog stil sta bij nieuws en interessante ontwikkelingen waar ik wel over getwitterd heb maar waar ik (nog) geen blogpost aan heb gewijd.

Gelukkig nieuwjaar! Het lijkt alsof ook het nieuws nog vakantie heeft want heel veel kon ik deze week niet vinden. Maar goed, er is niets mis mee om een beetje rustig het nieuwe jaar te beginnen, toch?

Nog een keer publiek domeindag

Ja, OK, ik schreef er vorige week ook al over (en een paar dagen geleden zelfs in een blogpost) maar zoals ik al zei, het was een heel rustig weekje qua nieuws. En aangezien ik denk dat je niet genoeg aandacht kunt besteden aan het beschikbaar komen van oude werken in het publiek domein wijs ik je gewoon nog een keer hier op ;)

Wat wordt de volgende Kobo ereader?

De Good Ereader site waagt zich, zo in het begin van het nieuwe jaar, aan een voorspelling voor wat de nieuwe ereaders in 2019 gaan worden. Die neem ik altijd met een flinke korrel zout want op Good Ereader verschijnen vaak stukjes die nogal, laten we zeggen, licht qua feitelijke inhoud zijn en die desondanks proberen met autoriteit iets nieuws te brengen.

Zo ook met hun voorspelling dat Kobo een nieuwe ereader op Moederdag gaat uitbrengen met ondersteuning voor audioboeken. Kobo bracht jarenlang namelijk hun nieuwe model uit rondom Moederdag en met hun laatste model, de Forma – die overigens aan het eind van afgelopen jaar uit kwam – volgen ze overduidelijk een lijn die ook door Amazon neergezet wordt. Combineer die met elkaar en dan is het makkelijk speculeren dat Kobo in 2019 rondom Moederdag met een nieuwe ereader komt die ondersteuning heeft voor luisteren naar audioboeken. Het is zo’n beetje de enige feature die Kobo niet van de Oasis 2 heeft overgenomen en die Amazon met terugwerkende kracht implementeert in hun lijn van Kindle ereaders.

Maar wat mij betreft een veel te gemakkelijke en luie voorspelling. Good Ereader verwacht een nieuw Kobo model dat de opvolger moet worden van de Aura Edition 2 terwijl die er in de vorm van de Clara HD al lang is. En vanuit het Amerikaanse perspectief ligt het voor de hand om van bluetooth en audioboeken functionaliteit uit te gaan (want Amazon doet dat ook) maar Kobo verkoopt in de meeste landen helemaal (nog) geen audioboeken en waarom zouden ze een nieuw model introduceren dat niet bruikbaar is in de meerderheid van de landen waar ze ereaders willen verkopen?

Dat gezegd hebbende vind ik het ook erg lastig om te voorspellen wat de volgende stap van Kobo gaat zijn. De Clara HD doet het bijzonder goed volgens mij als ‘instapmodel’ met een 6 inch scherm, de Forma gaat minstens nog 1,5 jaar mee als het luxe model voor de veeleisende digitale lezer en ik zie geen radicale verbeterpunten voor de Aura H2O Edition 2 die met een 6,8 inch scherm het ook nog steeds goed doet.

Qua leeftijd zou het de H2O zijn die als eerste nu een upgrade gaat krijgen maar los van een snellere processor (dat zou geen overbodige luxe zijn) kan ik het niet bedenken. Of Kobo moet toch dit jaar hun audioboekenaanbod gaan lanceren in de rest van de landen en dat ze inderdaad met een nieuw instapmodel komen dat voorzien is van meer opslagruimte en bluetooth ondersteuning voor koptelefoons. Maar dat denk ik eigenlijk niet …

Duurdere boeken door stijging btw tarief?

Op 1 januari zijn ook de nieuwe btw en belastingmaatregelen van kracht geworden in Nederland. Die voelen we allemaal in onze portemonnees want door de stijging van het lage btw-tarief van 6% naar 9% worden niet alleen de dagelijkse boodschappen en gezond voedsel duurder, ook boeken zijn uitgezonderd van het reguliere, hoge, btw-tarief en zijn dus duurder geworden voor de uitgevers en boekwinkels om te verkopen.

Nou zou je kunnen denken dat uitgevers en boekwinkels dan simpelweg de prijzen gaan aanpassen maar dat is met de wet op de vaste boekenprijs een tikkeltje lastiger dan voor supermarkten en de bakker om de hoek. Daarbij worden prijzen in het algemeen, maar zeker ook voor boeken, graag afgerond naar een rond bedrag (nou ja, 99 cent achter de komma in veel gevallen) en zou je met het 1 op 1 aanpassen van de prijzen op “rare” getallen uitkomen.

En voor boeken heb je ook te maken met een psychologische grens van wat mensen bereid zijn er voor te betalen. Je ziet maar weinig boeken boven de 20 euro uit komen bijvoorbeeld – of 19,99 want die psychologische grens is nou net de reden waarom die 99 cent achter de komma staat ook al krijg je echt geen 1 eurocent wisselgeld – en uitgevers zullen niet genegen zijn die prijs nu ineens wel boven de 20 euro te laten uitkomen.

Richard Thiel deed een steekproef bij kinderboekenuitgevers en ontdekte dat uitgevers de stijging van kosten verspreiden over hun fondsen. Bepaalde boeken blijven ongewijzigd in prijs maar andere boeken zijn nu een volle euro duurder geworden en dat is veel meer dan de 2,83% die door de btw wijziging opgelegd wordt. De titels die een euro duurder zijn geworden moeten de prijsstijging bij andere titels dan compenseren en dat is best slim bedacht. Tenzij je natuurlijk net op zoek was naar een boek dat sinds een week dus 10% duurder is geworden :)

In mijn maandelijks overzicht van top 10 bestsellers zal ik hier ook op gaan letten. Tenminste, voor de papieren edities want ebooks vallen op dit moment noch onder de wet op de vaste boekenprijs noch onder het lage btw-tarief.

#

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top