Tweetweekoverzicht week 21 2017: Ebookcijfers Rusland, Europese TDM exceptie, illegale ebooks via Marktplaats, Kobo Plus en Scribd abonneecijfers

vakblog tweetweekoverzichtIn het tweetweekoverzicht sta ik alsnog kort stil bij nieuws en interessante ontwikkelingen waar ik wel over getwitterd heb maar waar ik (nog) geen blogpost aan heb gewijd.
Soms omdat anderen dat al beter gedaan hebben dan ik het zou doen, soms omdat er weinig meer over te vertellen valt dan het nieuwtje zelf en soms omdat ik er ook geen blogpost van weet te maken.


Russische ebookcijfers (met context)

Eén ding is me wel duidelijk geworden de laatste maanden als het over goed nieuws/slecht nieuws berichtgeving gaat van de ebookmarkten: de gepresenteerde cijfers zijn altijd zonder enige context en duiding, en in de meeste gevallen ernstig incompleet. Een beeld dat bevestigt wordt door het 2017 Global Ebook Report dat vorige week uitkwam. Het hangt er maar net van af hoe je er tegenaan kijkt en vooral wie die cijfers uberhaupt presenteert.

In het geval van Amerikaanse en West Europese berichtgeving zijn dat vooral de traditionele uitgevers. Die melden een terugloop in de populariteit waar ik zeker mijn vraagtekens bij zet. Maar ook andersom moet je kritisch zijn. In Rusland gaat het enorm goed met de verkoop van ebooks (met 60% gestegen in 2016) en dan zou je denken dat het allemaal wel goed komt met het digitale boek.

Echter, zoals het 2017 Global Ebook Report (wel) toelicht is 60% stijging heel gemakkelijk te verklaren als je bedenkt dat de boekenmarkt de afgelopen 10 jaar enorm in het slop heeft gezeten, net als de economie en de Russische munt, de roebel. Ebooks zijn daar al jaren enorm populair (70% van alle Russische lezers lezen ook ebooks) maar vooral omdat ze gemakkelijk gratis – illegaal – te downloaden zijn. Maar liefst 92% gaf in 2013 toe de ebooks illegaal te downloaden. In 2013 en 2014 werd ca. 90% van alle ebooks in Rusland illegaal gelezen en was de overige 10% in handen van LitRes, de grootste uitgeversgroep in Rusland.

En vanaf die situatie van slechts 10% legale ebooks in 2013 komt Rusland dus. De ebookmarkt voor consumenten stijgt inderdaad fors onder invloed van een aantrekkende economie maar de groei is dus groot omdat de markt heel klein is (3,1% van de legale boekenmarkt komt nu van ebooks). Het lijkt LitRes te zijn die met een immer groeiend aanbod ervoor zorgt dat er ook een beter alternatief is voor het illegaal downloaden. Het feit dat LitRes vorige maand nog een nieuw ebookformaat aankondigde zal ook primair bedoeld zijn om het illegaal downloaden moeilijker te maken.

Het gaat dus goed met de ebooks in Rusland maar je moet het wel in context zien.

Over de Europese TDM exceptie

In het voorstel van de Europese Commissie voor een nieuwe auteursrechtrichtlijn zit ook een deel dat het gemakkelijker moet maken voor onderzoekers om aan tekst- en datamining te doen. Tenminste, dat is wat het voorstel beoogt met een nieuwe uitzondering in de auteursrechtwetgeving maar de IPKat betwijfelt of individuele onderzoekers er wel wat aan gaan hebben.

Zelf ben ik ook niet optimistisch gestemd omdat de huidige formulering mij meer gericht lijkt op het beschermen van de belangen van uitgevers dan dat het mogelijkheden creëert voor onderzoekers. Hopelijk zal de definitieve versie na bespreking in het Europees Parlement beter aansluiten op de belangen van onderzoekers (en van de EU zelf).

Verkopen van illegale ebooks via Marktplaats

Ik vind dat je legaal gekochte ebooks moet kunnen doorverkopen (omdat ze sowieso jouw bezit zouden moeten zijn) maar de realiteit is anders helaas. Het doorverkopen van illegale ebooks kan echter hoe dan ook niet door de beugel. Na reuring op Twitter door diverse auteurs en een blogpost van Marcel van Driel ontstond er media-aandacht voor adverteerders die illegale ebooks verkopen via Marktplaats. Daar ziet Marktplaats in beginsel namelijk niets verkeerds in, ook al werken ze met Stichting Brein samen om honderden (duizenden?) advertenties op jaarbasis te verwijderen.

Behalve dat ik vind dat dit één van de weinige activiteiten van Stichting Brein is waar hun (vaak nare) aanpak mij niet naar genoeg kan zijn, verbaas ik me vooral over de houding van Marktplaats. Natuurlijk, als een particulier besluit een paar ebooks te koop aan te bieden, dan hoeft dat niet per se illegaal te zijn. Nogmaals, ik ben zelf groot voorstander van dat het moet kunnen. Maar de praktijk is dat alle ebooks voorzien zijn van een (watermerk)beveiliging die het minimaal onaantrekkelijk maakt om te (ver)kopen. En dus zou je als Marktplaats rustig kunnen oordelen dat de kans dat het om illegale ebooks gaat (zonder beveiliging) enorm groot is en dat het standaard niet moet kunnen om een advertentie te plaatsen waarin je ebooks te koop aanbiedt.

Ik neem aan dat Marktplaats met een automatische of handmatige filtering werkt waardoor advertenties als ‘500 gram cocaïne aangeboden’ snel geweerd kunnen worden. Voeg ebooks, e-books, e-boeken en eboeken toe aan dat filter en je komt een heel eind denk ik om de legale ebookmarkt voor zowel uitgevers, auteurs als consumenten een stuk gezonder te maken.

Ruim 25.000 betaalde abonnementen op Kobo Plus

Drie maanden na de lancering van Kobo Plus blijken ruim 35.000 mensen een proefabonnement genomen te hebben en is 70 tot 75% overgegaan op een betaald account. Volgens Marjolein Verkerk, woordvoerder van Bol, voegt een klant in de eerste maand gemiddeld 10 boeken (optimistisch) toe aan de Kobo Plus-boekenplank hoewel ze geen gegevens verstrekte over hoeveel er nu daadwerkelijk ook gelezen werd tot 20%. Dit zou naar verluiden namelijk de grens zijn waarbij er ook uitbetaald wordt aan de uitgevers.

Verkerk meldt ook een gestage stijging in het aantal beschikbare titels in Kobo Plus en dat kan ik bevestigen. Op 22 februari zaten er 37.145 titels in Kobo Plus waaronder 16.106 Nederlandstalige en vandaag waren dat er meer dan 91.000! Deze groei komt vooral door de enorme uitbreiding in Engelstalige (meer dan 66.000 nu) titels. Er zitten nu echter wel 17.840 Nederlandstalige titels in en dat is een stijging van ruim 10% in drie maanden tijd.

Overigens is Kobo Plus nu echt heel interessant geworden als je, zoals ik, Engelstalige SF & fantasy leest. Er zitten nu ruim 10.000 titels in het Kobo Plus aanbod van voornamelijk Amerikaanse indie auteurs maar daar zitten juweeltjes tussen! Die juweeltjes vinden daarentegen is nu de uitdaging want hoe houd je hier in hemelsnaam nog overzicht op?

Scribd heeft een half miljoen abonnees

Over Engelstalig aanbod gesproken: ik was verrast door het enorme aantal betalende gebruikers dat ebookabonnementsdienst Scribd tegenwoordig heeft. Scribd zat namelijk redelijk in de problemen het afgelopen jaar en bracht meerdere malen wijzigingen aan in zowel het aanbod als hun hele model. Blijkbaar hebben deze aanpassingen (geen onbeperkt lezen meer bijvoorbeeld) wel een positief effect gehad want Scribd meldt dat ze 500.000 abonnees hebben die maandelijks $8,99 betalen voor de dienst.

En daarmee is Scribd weer winstgevend geworden.

En verder nog…

Charlie Jane Anders wint met All The Birds in the Sky de Nebula van 2017!

Extratorrent stopt er (ineens) mee. De beheerderders hebben misschien ook te veel series om te kijken op Netflix? Of ben ik de enige met dat probleem?

Nu kun je je oude foto’s archiveren – uit je tijdlijn halen – zonder ze daadwerkelijk te wissen.

Netflix voor Xbox games? Voor een tientje per maand kun je ruim 100 titels downloaden en spelen op je Xbox One.

#

Juridische kwesties: Illegale tekst- en datamining?

Een onderzoekende IP-lezer vraagt:

Stel dat ik als onderzoeker een corpus wil tekstminen, waarvan ik vermoed dat dat een illegale kopie is (omdat ik weet dat de gedigitaliseerde tekst in een database van een wetenschappelijke uitgever zit). Is mijn analyse van die data dan ook illegaal?

Raymond Snijders antwoordt: Tekst- en datamining is het gericht zoeken naar statistische verbanden in gegevensverzamelingen (databanken) ten behoeve van wetenschappelijk, journalistiek of commercieel gebruik. Hierbij wordt een dataset van vele duizenden artikelen (een corpus) geanalyseerd. Op die manier kan er bijvoorbeeld een verband gevonden worden tussen een bepaald medicijn en een bijwerking, zonder dat dit expliciet in de artikelen staat aangegeven.

Bij tekstmining heb je niet alleen te maken met het auteursrecht op alle opgenomen artikelen in de dataset, maar ook met het databankenrecht: het recht van een uitgever om te bepalen hoe anderen de databases mogen gebruiken waar de artikelen in verzameld zijn.

Aangezien bij tekst- en datamining meestal grote hoeveelheden auteursrechtelijk beschermd materiaal gekopieerd worden uit (commerciële) databases van uitgevers, is daarvoor dus expliciet toestemming nodig van de rechthebbenden. De rechthebbenden zijn meestal de uitgevers en soms is die toestemming vooraf al gegeven. Sommige uitgevers bieden bijvoorbeeld speciale tekst- en dataminingtools aan voor onderzoekers waarmee hun databases doorzocht kunnen worden, terwijl andere bepaalde vormen van tekst- en datamining in de licentie toestaan. Maar veruit de meeste wetenschappelijke uitgevers maken het de onderzoekers er bepaald niet gemakkelijk. Sterker nog: deze groep uitgevers treedt zelfs actief op tegen grootschalige tekst- en datamining.

Gelukkig is er een Europese wettelijke uitzondering voor tekst- en datamining in voorbereiding die onderzoekers hierin tegemoet zal komen. Tot het zover is, zijn er vele onderzoekers die zich niet altijd keurig aan de wet (kunnen) houden.

Het vermoeden van de onderzoekende IP-lezer – dat de online gevonden corpus waarschijnlijk illegaal is – lijkt daarmee bevestigd. Als de oorspronkelijke samensteller van het corpus al toestemming had om de artikelen te verzamelen (en dat is niet aannemelijk), dan dekt die toestemming gegarandeerd niet het online zetten van al die artikelen af.

Is daarmee ook de analyse die met dat corpus gemaakt wordt illegaal? Niet per se. Zolang er maar er geen inbreukmakende handelingen worden verricht bij het maken van de analyse, en de gepubliceerde analyse zelf ook geen inbreuk maakt op het auteursrecht.

Gebruikt een onderzoeker een onrechtmatig verkregen kopie van een corpus, dan maakt hij natuurlijk inbreuk gemaakt op de rechten van een uitgever. Heeft hij echter zelf ook toegang tot de databank en heeft de analyse geen commercieel doel, dan zal dit in de praktijk weinig problemen opleveren. In die analyse mogen echter geen delen van artikelen opgenomen zijn: in de zogeheten Infopaq-arresten uit 2009 en 2012 stelde het Europese Hof van Justitie vast dat zelfs overnames van slechts elf woorden een inbreuk kunnen opleveren.

De kans dat uitgevers optreden tegen mogelijke auteursrechtinbreuken in analyses is niet heel groot. Ze hechten wel veel belang aan het beschermen van hun commerciële belangen en zien eerder bedreigingen dan kansen als het om tekst- en datamining gaat.

Of onderzoekers in de toekomst gemakkelijker – en legaal – aan tekstmining kunnen doen, valt dan ook nog te bezien.

Deze Juridische kwesties is ook gepubliceerd in IP 8 (2016).

#

Juridische kwesties: Tekst en datamining

Na drie jaar de Recht op informatie rubriek voor de IP geschreven te hebben over de onderwerpen die ik zelf interessant vond, ben ik dit jaar begonnen met een nieuwe vraag/antwoord rubriek waarin ik hoop vragen van anderen te beantwoorden over de juridische aspecten van het informatievakgebied. In de eerste editie van Juridische kwesties kwam er een vraag over hoe de door de Europese Commissie aangekondigde wettelijke uitzondering voor tekst en datamining er uit zou kunnen gaan zien.

De Europese Commissie wil de regelgeving rondom auteursrecht gaan herzien. Eén van de dingen waarvoor er volgens de Commissie een wettelijke uitzondering op dat auteursrecht moet komen, is tekst en data mining (TDM, ook wel als ‘content mining’ aangeduid). Dit is het gericht zoeken naar statistische verbanden in gegevensverzamelingen (databanken) ten behoeve van wetenschappelijk, journalistiek of commercieel gebruik. TDM zou moeten worden toegestaan voor ‘public interest research organisations’. Maar wat zijn dat? Aan welke kenmerken moet een organisatie straks voldoen om van de TDM-uitzondering gebruik te kunnen maken?

Er wordt al jaren uitgekeken naar een vernieuwde Europese auteursrechtrichtlijn die, als basis voor de auteursrechtwetgeving in de Europese lidstaten, de broodnodige modernisering van het auteursrecht moet gaan brengen. Na een publieke consultatie eind 2013, werd in juli 2015 een adviesrapport van europarlementariër Reda over de nieuwe auteursrecht-regelgeving besproken door het Europees Parlement.

In dit rapport werd o.a. de noodzaak aangegeven voor een uitzondering in de auteursrechtwetgeving om TDM toe te staan voor onderzoeksdoeleinden. In de praktijk blijken databank- en informatieleveranciers barrières op te werpen door ofwel de hoeveelheid opgevraagde data te beperken of te eisen dat er een aparte – en duurdere – licentie voor TDM afgesloten moet worden.

Deze spanning tussen de belangen van onderzoekers en de belangen van, in dit geval uitgevers, maakt ook meteen duidelijk waarom nieuwe uitzonderingen niet gemakkelijk en snel ingevoerd (kunnen) worden in wetgeving. Hoe wenselijk en vanzelfsprekend het ook zou zijn om een nieuwe uitzondering zo vrij mogelijk op te nemen in de auteursrecht-regelgeving, in de praktijk levert het flinke discussies op met de partijen die de rechten hebben waarop een uitzondering gemaakt moet worden.

De Europese Commissie probeert die discussie alvast te minimaliseren door in hun plan de mogelijkheid van TDM te beperken tot een specifieke gebruiksgroep en een specifiek gebruik van die verkregen data:

“allow public interest research organisations to carry out text and data mining of content they have lawful access to, with full legal certainty, for scientific research purposes”

De bovenstaande formulering van de uitzondering lijkt een belofte (naar uitgevers) in te houden dat TDM alleen toegestaan hoeft te worden als een instelling ook echt een eigen toegang heeft gekocht. Hiermee moet waarschijnlijk voorkomen worden dat onderzoekers gebruik gaan maken van de toegang die collega’s of collega-instellingen hebben.

Door TDM alleen toe te staan aan “public interest research organisations” wil men hoogstwaarschijnlijk alle instellingen en bedrijven, die op commerciële basis onderzoek verrichten, uitsluiten. Op die manier wil Europa voorkomen dat uitgevers te hard gaan protesteren zodra dit voorstel wet gaat worden. Dat verklaart ook waarom de term ‘public interest research organisation’ nog niet eerder gebruikt is in Europese wetgeving, besluiten en richtlijnen.

Ik vermoed dat onderzoeksinstellingen die hun onderzoeksresultaten op geen enkele manier commercieel exploiteren al snel onder de uitzondering geschaard zullen worden. Of dit ook de gewenste resultaten gaat opleveren betwijfel ik. Een wettelijke uitzondering zal geen uitgever kunnen dwingen om TDM ook daadwerkelijk (gratis) te faciliteren. Hoe de Europese Commissie hier tegenaan kijkt zullen we over enkele maanden zien als het uitgewerkte voorstel gepresenteerd wordt.

Heb je nou ook een vraag over auteursrecht, licenties, portretrecht of een ander juridisch aspect van het werken met informatie? Mail ze naar redactie (at) informatieprofessional.nl en lees het antwoord dan terug in de IP en op Vakblog. Oh en je naam wordt er alleen maar bij vermeld als je dat ook wilt dus laat je dat niet tegenhouden!

Deze Juridische kwesties is ook gepubliceerd in IP 1 (2016).

#

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top