woordenboek

(Aangepaste) woordenboeken gebruiken op de Tolino ereaders

Ik kreeg de vraag of het mogelijk is om zelf – uitgebreidere – woordenboeken te installeren op de Tolino Vision ereaders. Dat is zelfs heel eenvoudig maar de uitdaging is om geschikte woordenboeken in het correcte bestandsformaat te vinden die ook daadwerkelijk beter zijn dan de standaard aanwezige woordenboeken. Daarom heb ik even kort samengevat waar je de standaard (vertaal)woordenboeken kunt vinden en hoe je eventueel zelf nieuwe woordenboeken kunt installeren op Tolino ereaders.

Hoezo woordenboeken?

Laat ik even beginnen bij het begin. Op alle Tolino ereaders worden zowel woordenboeken als vertaalwoordenboeken meegeleverd voor alle talen van de landen waarin de ereaders verkocht worden. Deze zijn allemaal beschikbaar in de software op je Tolino ereader maar – en dat is even belangrijk – ze worden niet standaard geïnstalleerd. Je moet degene die je wilt gebruiken handmatig downloaden.

Dat doe je door in het menu naar Leesinstellingen te gaan en vervolgens onderaan op Woordenboeken te tikken.

tolino woordenboeken

Het submenu Mijn woordenboeken is onderverdeeld in twee tabbladen: Opzoeken en Vertalen. Zorg dat je met je wifi netwerk verbonden bent en download de woordenboeken die je wilt gebruiken om woorden in op te zoeken (of te vertalen van de ene naar de andere taal).

Deze maand is de nieuwe versie van de Tolino software voor de Vision 3 HD en Vision 4 HD beschikbaar gekomen. Je krijgt dan automatisch versie 10.1.0 geïnstalleerd en laten daar nu ook net nieuwe versies van de meeste woordenboeken in zitten. Mocht je al eerder woordenboeken gedownload hebben, dan kun je het beste na het installeren van 10.1.0 de oude woordenboeken verwijderen en opnieuw downloaden.

Aangezien ik zelf bijna alleen Engelstalige boeken lees heb ik het Engelse woordenboek gedownload. Het is iets meer dan 108MB groot, ruim vier keer zo veel als het Nederlandse woordenboek.

tolino woordenboeken

Als je één of meerdere woordenboeken gedownload hebt dan kun je ze tijdens het lezen gebruiken om woorden in op te zoeken. Selecteer een woord door er enkele seconden lang op te drukken – pas eventueel de selectie aan door de markers te slepen naar de goede plekken – en je krijgt een menu met o.a. de optie om het geselecteerde op te zoeken of te vertalen.

Dat werkt best redelijk maar je merkt wel dat Tolino gebruik maakt van (het gratis) Wiktionary voor hun woordenboeken: heel erg uitgebreid zijn ze namelijk niet. Op een Kindle heb je bijvoorbeeld de keuze uit o.a. de Oxford woordenboeken of de Merriam-Webster en met name die laatste is degene die ik al jaren naar volle tevredenheid gebruik. Het Nederlandse woordenboek op Tolino ereaders heeft ook een beperkte woordenlijst bijvoorbeeld dus verwacht niet dat je elk woord zult kunnen opzoeken.

Andere woordenboeken installeren

Om maar gelijk heel duidelijk te zijn: het is, voor zover ik weet, niet mogelijk om bijvoorbeeld de Merriam-Webster of Van Dale woordenboeken op een Tolino ereader te krijgen. Ik hoor graag als iemand dat wel voor elkaar heeft gekregen.

Tolino heeft geen licentie genomen op deze (betere) woordenboeken maar gekozen om alleen het gratis Wiktionary te gebruiken omdat Google (in het verleden) met een project begon om woordenboeken offline in Android beschikbaar te maken. Met QuickDic werden woordenboeken samengesteld met de woordenlijsten uit Wiktionary die vervolgens ook zonder internetverbinding te gebruiken waren in apps. Google ondersteunt dat inmiddels niet meer maar een Duitse programmeur heeft QuickDic nieuw leven ingeblazen met een eigen Android app.

Hij heeft echter ook alle losse woordenlijsten eind 2015 geupload naar Github en die bevatten uitgebreidere beschrijvingen per woord voor de meeste talen. In de lange lijst komen alle woordenboeken voorbij in zowel quickdic.v006 en quickdic.v007 formaat – Tolino ondersteunt volgens mij alleen de v006 versies – en die zijn te installeren door het gedownloade bestand (EN.quickdic.v006 bijvoorbeeld) uit te pakken met behulp van WinRAR of WinZip en het .quickdic bestand te plaatsen in de dictionaries map die je onder de map .tolino vindt.

Let op dat de .tolino map een verborgen map is die je wellicht eerst zichtbaar moet maken in de opties van Windows Verkenner of de Finder in MacOS.

tolino woordenboeken

Het aangepaste woordenboek vervangt in dit geval het al aanwezige Engelse woordenboek en je ziet dat het een stuk groter is: 217MB ipv 108MB. Dat betekent echter niet dat er twee keer zoveel woorden in staan helaas maar wel dat de omschrijvingen een stuk uitgebreider zijn. Te uitgebreid als je het mij vraagt maar smaken verschillen en het zal ook per taal anders zijn.

Bij de vertaalwoordenboeken zijn de aangepaste woordenboeken mijns inziens nuttiger. Niet alleen staan er op de Github pagina een groot aantal vertaalwoordenboeken die niet vanuit de Tolino zelf te downloaden zijn (mocht je bijvoorbeeld van Engels naar Noors willen vertalen) maar hier zijn de uitgebreidere beschrijvingen een stuk nuttiger. Ook hier zie je het verschil in grootte want waar het standaard Engels-Nederlands woordenboek slechts 5MB groot is, is de uitgebreidere versie ruim 36MB.

Het is in elk geval het proberen waard als je vaak of meer gebruik wilt maken van woordenboeken op je Tolino ereader.

@headerfoto via Pixabay met CC0 verklaring // Verder lezen? Lees dan de Tolino tips en trucs blogpost hier op Vakblog

#

tolino tips trucs

Tolino tips en trucs

Je hebt een Tolino ereader in je bezit? Dan ben je misschien wel geïnteresseerd in uitleg over hoe je het optimale uit deze ereader kunt halen. En hoe je bepaalde dingen (handiger) kunt doen. Hopelijk heb je dan wat aan de onderstaande Tolino tips en trucs.

De onderstaande tips en trucs zijn voor Tolino ereaders met de recentste firmware (versie 10.0.1), zoals de Shine 2HD, Vision 3HD en Vision 4HD. De software-updates worden automatisch gedownload en geïnstalleerd maar kun je ook zelf downloaden en handmatig installeren.

Een Tolino account is hetzelfde als een Libris of Blz account

Tolino is een van oorsprong Duits ebookplatform maar de bijbehorende ereaders worden in meerdere Europese landen verkocht. Als je voor het eerst de ereader configureert wordt er weliswaar gevraagd om een Tolino account maar aangezien het ebookplatform niet in Nederland beschikbaar is, wordt er in Nederland samen gewerkt met de Libris en Blz boekwinkelketens.

Oftewel, je zult een account op libris.nl of blz.nl moeten aanmaken. Dit heeft als bijkomstigheid dat alle ebooks die je via deze ebookwinkel koopt, via de cloud automatisch gesynchroniseerd worden met je ereader. Mits je internet aanzet op de ereader natuurlijk.

Leen ebooks bij de Bibliotheek en zet ze op je Tolino ereader

Je kunt ebooks kopen maar je kunt ze natuurlijk ook lenen bij de bibliotheek! Om ze op je ereader te krijgen zul je (helaas) ook aan de slag moeten met Adobe Digital Editions omdat geleende ebooks nou eenmaal voorzien zijn van Adobe DRM. Die DRM zorgt ervoor dat de ebooks na drie weken automatisch niet meer te lezen zijn.

Je vindt de uitleg van de Bibliotheek hier. Adobe Digital Editions (ADE) herkent de Tolino ereaders zonder problemen maar je kunt ook bij de Instellingen -> Mijn accounts een optie vinden om je Adobe ID en bijbehorend wachtwoord rechtstreeks in te vullen als je liever niet Adobe Digital Editions gebruikt om de ebooks op je ereader te zetten. Je kunt dan de in ADE gedownloade ebooks rechtstreeks naar je ereader slepen in de Windows Verkenner of Finder op een Mac.

tolino screenshot

Screenshots maken van je Tolino ereader

Bij bijna alle modellen ereaders moet je erg ingewikkeld doen om even snel een schermafdruk te maken van wat je op de ereader ziet. Bij Tolino ereaders gaat dat heel gemakkelijk. Hou de aan/uitknop een paar seconden lang ingedrukt en in het menu Wat wilt u doen? dat je vervolgens ziet kies je voor de knop Screenshot. Na een seconde flitst het scherm even en is alles wat je op het scherm ziet opgeslagen als een afbeelding. De screenshots vind je terug in de map DCIM als je je ereader verbindt met een computer.

Handig om, zoals hierboven, te laten zien waar je bepaalde instellingen kunt terugvinden maar ook om een interessante passage in het boek dat je leest te bewaren voor later.

Gebruik Calibre om de ebooks op je Tolino ereader te beheren

Natuurlijk komen de bij Libris of Blz gekochte ebooks automatisch op je ereader terecht, kun je via Adobe Digital Editions de bij de bibliotheek geleende ebooks versturen en de overige ebooks gewoon via je computer op je ereader zetten. Dat werkt allemaal prima om snel aan het lezen te kunnen gaan.

Wil je echter liever niet alle ebooks bewaren op je ereader maar bij voorkeur op één plek op je computer hebben? Dan is Calibre echt iets voor jou. Calibre is gratis software en een uitstekende manier om uitgebreide beschrijvingen mee te geven aan ebooks en het overzicht te behouden op alle ebooks die je gekocht hebt. Ook als ze niet van Libris of Blz afkomstig zijn.

Marianne heeft zelfs uitgevogeld hoe je de Verzamelingen kunt beheren met Calibre zodat je daar precies kunt aangeven welke ebooks bij elkaar in een verzameling geplaatst moeten worden op de ereader.

Gebruik Tolino Cloud om de ebooks op je Tolino ereader te beheren

tolino vision 4 hd tolino cloud

Geen zin om met Calibre aan de slag te gaan? Dan kun je de clouddienst van Tolino gebruiken om de ebooks op je ereader te beheren. Je krijgt namelijk 5GB opslagruimte bij je (Libris/Blz) account en hoewel de Tolino Cloud door Libris en Blz gebruikt wordt om de bij hen gekochte boeken te synchroniseren, kun je je elders gekochte ebooks daar ook uploaden.

Alle ebooks die je uploadt in jouw stukje cloud kun je weer downloaden op je Tolino ereader. Je kunt zelfs Verzamelingen aanmaken en beheren in de Tolino Cloud zonder ingewikkelde instellingen in Calibre te veranderen.

Lees je ebooks in de browser met de Tolino webreader

Staan je ebooks in de Tolino Cloud? Dan kun je ze downloaden en synchroniseren naar je ereader maar je kunt ze ook meteen lezen in de browser. Sterker nog, de clouddienst is eigenlijk bedoeld als webreader en je kunt op die manier prima al je ebooks in de browser lezen.

tolino webreader

Afbreken van woorden uitzetten op Tolino ereaders

Ook Tolino ereaders hebben helaas geen optie om gemakkelijk woordafbreking in ebooks uit te zetten. Erger je je ook aan die raar afge-broken woorden aan het einde van zi-nnen? Dan kun je de woordenlijsten die voor het afbreken van woorden gebruikt worden bewerken op het apparaat zelf.

Deze ‘afbreekwoordenboeken’ staan in een verborgen map genaamd .tolino als je de ereader aansluit op je computer. Die map kun je zichtbaar maken in de Verkenner (als je Windows gebruikt) door in de opties te zoeken naar het zichtbaar maken van verborgen items. Dit zit op verschillende plekken afhankelijk van de versie van Windows die je gebruikt.

In de .tolino map staan een aantal andere mappen. De woordenboeken zitten in de hyphenDicts submap en heten hyph_de.dichyph_en.dichyph_nl.dic en nog een aantal andere met verschillende landcodes. In een (goed opgemaakte) EPUB wordt een taalcode opgenomen waardoor de ereader weet welk afbreekwoordenboek gebruikt moet worden.

Als je het afbreekwoordenboek voor de taal die jij gebruikt opent in een teksteditor (neem geen Notepad maar WordPad of anders het gratis Notepad++) dan zie je op de eerste regels LEFTHYPHENMIN en RIGHTHYPHENMIN staan, gevolgd door een getal. Dit geeft aan hoeveel tekens er minimaal links en minimaal rechts van het scheidingsteken moeten staan. Hoe kleiner die waarde, hoe sneller er afgebroken wordt. Voor het Nederlands (hyph_nl.dic) staan die beide op 2 waardoor au-tomatisch bijvoorbeeld toegestaan is.

Als je beide waarden verhoogt dan zal er minder snel (of niet) afgebroken worden. Ik heb zowel het woordenboek voor Engels als Nederlands op LEFTHYPHENMIN 8 en RIGHTHYPHENMIN 8 gezet. Vergeet niet om het bestand – of bestanden – op te slaan om de wijzigingen te bewaren.

De afbreekwoordenboeken maken echter deel uit van de Tolino software en na herstarten zal de ereader de oorspronkelijke waarden terugzetten. Om dat te voorkomen moet je de aangepaste woordenboeken op alleen lezen zetten. In Windows doe je dat door te rechtsklikken op het bestand, te kiezen voor Eigenschappen (Properties) en dan op het eerste tabblad onderaan bij de attributen Alleen lezen (Read-only) aan te vinken.

Heb je dit allemaal gedaan? Koppel dan je Tolino ereader af, zet hem uit en dan weer aan om de nieuwe woordenboeken te laden. Als je een boek opent zul je zien dat alleen heel erg lange woorden nog afgebroken worden.

Voeg je eigen lettertypes toe

Standaard heeft de Tolino zes – voor E-ink schermen geoptimaliseerde – lettertypes beschikbaar voor het lezen maar je kunt er ook je eigen lettertypes aan toevoegen die dan ofwel in TTF formaat danwel in OTF formaat moeten zijn.

Daarvoor hoef je slechts de lettertypebestanden in de map ‘fonts’ te plaatsen die je op de ereader ziet staan als hem verbonden hebt met een computer. Vervolgens kun je dat lettertype selecteren tijdens het lezen van het boek.

Let wel op want voor normale tekst, cursief en vetgedrukt van één lettertype zijn aparte lettertypebestanden nodig. Ik heb zelf wisselend succes gehad met het uitproberen van diverse lettertypes en de Tolino ereaders zijn ook nog eens erg kritisch. Ik kreeg regelmatig een foutmelding dat sommige bestanden niet geladen konden worden zonder dat duidelijk werd *welk* bestand het niet deed. Wil je echter het Bookerly en het Roboto lettertype toevoegen? Dan kun je deze downloaden en uitpakken in de fonts-map. Deze twee lettertypes werken zonder problemen bij mij.

Pas de leesinstellingen aan. Per boek.

Als je een ebook opent op een Tolino ereader dan worden de standaardweergave gebruikt. Het standaardlettertype zoals dat in het ebook zelf wordt aangegeven en ook de standaard regelafstand, uitlijning en paginamarge.

In de praktijk komt dat meestal neer op Hele Kleine Lettertjes en zinnen die heel dicht op elkaar staan. Verrassend genoeg zijn er veel mensen die dan gewoon beginnen te lezen en er niet eens aan denken om die weergave aan te passen.

Tik in het menu op de letter A om naar het menu van de Tekstweergave te gaan en wijzig het lettertype naar eentje die beter geschikt is voor lezen op een ereader. Dat kan één van de zes voorgeïnstalleerde lettertypes zijn (Bitter is mijn favoriet) maar natuurlijk ook eentje die je zelf geïnstalleerd hebt. Klik daarna bij Regelafstand, Uitlijning en Paginamarges op één van de drie icoontjes die erachter staan om de weergave van de tekst naar eigen smaak aan te passen. Zijn de letters dan nog te klein? Dan kun je met het schuifje de lettergrootte ook nog aanpassen.

tolino screenshot

De ereader onthoudt helaas niet je instellingen en dat betekent dat je het voor elk boek opnieuw moet instellen. Na een paar boeken lezen tik je in een paar seconden alle instellingen naar de door jouw gewenste weergave en zul je zien dat het aanzienlijk fijner leest.

Heb jij nog handige Tolino tips en trucs die iedereen zou moeten weten? Laat het dan weten in de comments!
#

Woordafbreking (in ebooks) uitzetten op Kobo en Tolino ereaders

Enkele maanden geleden beschreef ik hoe je, door een ebookbestand te bewerken en een stukje CSS code toe te voegen, kon voorkomen dat een Kobo ereader woorden afbreekt aan het einde van regels. Dit vereist dus dat je *elke* EPUB aanpast en dat is wel erg bewerkelijk. En dus ging ik op zoek naar een oplossing waarbij woordafbreking in ebooks (min of meer) automatisch wordt uitgezet op Kobo ereaders maar ook op de Tolino (Vision 3 HD) ereader waar het me nog veel meer stoort.

Woordafbreking uitzetten op Kobo ereaders

Helaas kun je in de Kobo software niet simpelweg woordafbreking aan of uitzetten (voeg dat toe, Kobo!) en wordt er een – per taal verschillend – woordenboek gebruikt waarin aangegeven wordt hoe en of woorden afgebroken kunnen worden. Dat woordenboek kun je (ook helaas) niet rechtstreeks aanpassen of verwijderen want het maakt onderdeel uit van de Kobo software zelf. Gelukkig leest het wel netjes de CSS code van ebooks uit zodat het aanpassen van de EPUB wel werkt.

Dit kun je dus inderdaad per ebook handmatig doen maar met behulp van Calibre en de KoboTouchExtended plugin kun je alle ebooks automatisch laten voorzien van deze CSS code. Door één simpel vinkje te zetten bij de plugin-instellingen!

Over de KoboTouchExtended plugin heb ik al eerder geschreven. Je kunt met deze plugin alle ebooks als ‘Kobo ebooks’ oftewel KEPUBS op een Kobo ereader zetten waarmee je aanvullende functionaliteiten krijgt voor deze boeken zoals leesstatistieken. Ook worden automatisch alle ingesloten lettertypes verwijderd uit de ebooks zodat je gegarandeerd van lettertype kunt wisselen op je ereader. Als je een Kobo ereader hebt dan is de KoboTouchExtended plugin eigenlijk een must have.

Hoe installeer je de KoboTouchExtended plugin?

calibre kobo ebooks
De plugins vind je door naar Voorkeuren (Preferences) te gaan en links onderaan op Plug-ins te klikken.

calibre kobo ebooks
Bij Apparaat verbindingsplugins (Device Interface plugins) kun je het lijstje openklappen en zie je alle plugins staan voor de apparaten. De standaard Kobo(Touch) plugin zorgt ervoor dat je Kobo ereader herkend wordt maar we gaan een nieuwe plugin installeren en dus kun je linksonderaan op Nieuwe plug-ins verkrijgen (Get new plugins) klikken.

calibre kobo ebooks
Je krijgt vervolgens een lange lijst te zien van beschikbare plugins die je het handigste rechtsbovenaan kunt filteren op naam om de Kobo plugins te vinden. Na filteren houd je er een aantal over en eentje daarvan is de KoboTouchExtended plugin. Klik op Installeren om deze toe te voegen aan je lijst met apparaat verbindingsplugins.

calibre kobo ebooks
De maker van de KoboTouchExtended plugin raadt aan om beide plugins niet tegelijkertijd te gebruiken en dus dien je de bestaande KoboTouch plugin te deactiveren. Dat is een kwestie van selecteren van de plugin en dan op Activeer/Deactiveer plug-in (Enable/Disable plugin) te klikken.

exclamation uitroeptekenWe zijn er nu bijna. Selecteer de KoboTouchExtended plugin en klik op Plug-in aanpassen (Customize plugin) om de instellingen voor de plugin aan te passen. Op het vierde tabblad (Extended) staat rechtsonderaan de optie Disable hyphenation om woordafbreking uit te zetten voor alle ebooks die je verstuurt naar je Kobo ereader!

woordafbreking no hyphenation
Bij de conversie naar het KEPUB formaat wordt automatisch CSS code toegevoegd die voorkomt dat woorden afgebroken worden. Let op dat je al aanwezige titels op je ereader eerst moet verwijderen en opnieuw moet toevoegen om woordafbreking uit te zetten in die ebooks.

Woordafbreking uitzetten op Tolino ereaders (getest met Tolino Vision 3 HD)

Ook de software voor Tolino ereaders bevat geen optie om op ereaderniveau woordafbreking uit te zetten. In tegenstelling tot de Kobo ereaders zijn de woordenboeken – die voor het afbreken van woorden gebruikt worden – echter wel te bewerken op het apparaat zelf. Kennelijk onderkennen de Duitsers dat niet iedereen zit te wachten op Silbentrennung.

Mijn eerste idee was om deze woordenboeken te verwijderen. Zonder woordenboek kan er niet afbroken worden, nietwaar? Helaas worden de woordenboeken automatisch teruggezet na de eerstvolgende herstart dus dat bleek geen optie te zijn.

De ‘afbreekwoordenboeken’ staan in een verborgen map genaamd .tolino als je de ereader aansluit op je computer. Die map kun je zichtbaar maken in de Verkenner (als je Windows gebruikt) door in de opties te zoeken naar het zichtbaar maken van verborgen items. Dit zit op verschillende plekken afhankelijk van de versie van Windows die je gebruikt.

In de .tolino map staan een aantal andere mappen. De woordenboeken zitten in de hyphenDicts submap en heten hyph_de.dichyph_en.dichyph_nl.dic en nog een aantal andere met verschillende landcodes. In een (goed opgemaakte) EPUB wordt een taalcode opgenomen waardoor de ereader weet welk afbreekwoordenboek gebruikt moet worden.

Als je het afbreekwoordenboek voor de taal die jij gebruikt opent in een teksteditor (neem geen Notepad maar WordPad of anders het gratis Notepad++) dan zie je op de eerste regels LEFTHYPHENMIN en RIGHTHYPHENMIN staan, gevolgd door een getal. Dit geeft aan hoeveel tekens er minimaal links en minimaal rechts van het scheidingsteken moeten staan. Hoe kleiner die waarde, hoe sneller er afgebroken wordt. Voor het Nederlands (hyph_nl.dic) staan die beide op 2 waardoor au-tomatisch bijvoorbeeld toegestaan is.

Als je beide waarden verhoogt dan zal er minder snel (of niet) afgebroken worden. Ik heb zowel het woordenboek voor Engels als Nederlands op LEFTHYPHENMIN 8 en RIGHTHYPHENMIN 8 gezet. Vergeet niet om het bestand – of bestanden – op te slaan om de wijzigingen te bewaren.

De afbreekwoordenboeken maken echter ook deel uit van de Tolino software en na herstarten zal de ereader de oorspronkelijke waarden terugzetten. Om dat te voorkomen moet je de aangepaste woordenboeken op alleen lezen zetten. In Windows doe je dat door te rechtsklikken op het bestand, te kiezen voor Eigenschappen (Properties) en dan op het eerste tabblad onderaan bij de attributen Alleen lezen (Read-only) aan te vinken.

Heb je dit allemaal gedaan? Koppel dan je Tolino ereader af, zet hem uit en dan weer aan om de nieuwe woordenboeken te laden. Als je een boek opent zul je zien dat alleen heel erg lange woorden nog afgebroken worden. Een hele verbetering als je het mij vraagt!

#

  • © 2006- 2019 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top