Tweetweekoverzicht week 37 2019: Opinie AG Europese Hof over verkopen tweedehands ebooks en update Audible (Captions) vs uitgevers

Elke week maak ik een tweetweekoverzicht waarin ik alsnog stil sta bij nieuws en interessante ontwikkelingen waar ik wel over getwitterd heb maar waar ik (nog) geen blogpost aan heb gewijd.

Heb ik iets gemist? Of ben je wat interessants tegen gekomen? Stuur me dan een mail of tweet en dan neem ik het op in het (volgende) tweetweekoverzicht.

Een karig weekje

Er was, zoals altijd, genoeg nieuws afgelopen week maar ik heb er maar weinig van meegekregen. Ik werd heftig ziek op maandag en dat betekent dat ik deze week nauwelijks het nieuws – of beter gezegd mijn RSS feeds – gevolgd heb. Met excuses maar het is dus een kort tweetweekoverzicht deze week ….

Opinie AG Europese Hof over verkopen tweedehands ebooks

In de media werd er – natuurlijk – gelijk meer van gemaakt dan het is maar Advocaat-Generaal Szpunar heeft zijn opinie gegeven over de kwestie die vorig jaar door de Rechtbank Den Haag aan het Europese Hof van Justitie is voorgelegd over de vraag of het (door)verkopen van tweedehands ebooks juridisch mogelijk is.

Ik heb er diverse blogposts over geschreven want het is een langslepende zaak tussen de uitgevers en Tom Kabinet (met nog een boeiend zijpad naar de VOB zaak over het mogen uitlenen van ebooks) en ik verwijs dan ook graag naar die blogposts voor meer achtergrondinformatie. Het begon in 2014 en pauzeerde vorige jaar met de vragen die aan het Hof zijn gesteld.

Dat het juridisch een enorme verwarde kluwen aan het worden is waarbij auteursrechtelijke belangen maar vooral ook de consistentheid van eerdere uitspraken van het Hof bijna niet meer op 1 lijn te brengen zijn, blijkt wel uit de opinie van de AG. Hij bevestigt op meerdere punten dat het eigenlijk niet zo kan zijn dat bij een reguliere verkoop van een ebook het distributierecht niet uitgeput is maar kan dat niet verenigen met de belangen van rechthebbenden die (zonder enige twijfel) flink geschaad worden als digitale boeken oneindig doorverkocht/gekopieerd mogen worden. Na flink wat perspectieven en eerdere uitspraken doorbesproken te hebben vlucht de AG naar het argument dat de toekomst van ebooks een stuk eenvoudiger zou zijn als ebooks via abonnementsdiensten gedistribueerd worden want zonder verkoop van een exemplaar heb je de hele discussie over uitputting niet. En komt de AG, na woorden als “teleologische overwegingen te gebruiken” tot de conclusie dat het doorverkopen van ebooks niet onder het distributierecht valt.

Oh kee.

Vlees noch vis zou mijn vader zeggen maar die is geen jurist. De opinie van de AG wordt meegenomen door het Europese Hof en hoewel vaak de opinie van een AG wordt overgenomen is dat absoluut geen vanzelfsprekendheid. Met deze hele bijzondere lijn van redeneringen die tot een conclusie leiden wat feitelijk neerkomt op “We moeten niet willen dat digitale werken onder het distributierecht komen te vallen maar de logische en juridische onderbouwing kan ik ook niet bedenken”, is niet de eenduidige input waar een Europese Hof op zit te wachten lijkt me.

Maar goed, dat gaan we zien als het Europese Hof definitief uitspraak doet over de gestelde vragen, waarschijnlijk binnen enkele maanden. De status van het ebook gaat nooit meer hetzelfde zijn :)

Audible (Captions) vs uitgevers

Volop ontwikkelingen in de procedure die door een aantal Amerikaanse uitgevers is aangespannen tegen Audible wegens het uitrollen van Captions, een dienst waarbij met regels tekst de gesproken tekst wordt getoond in de audioboeken.

Audible had al aangegeven titels van uitgevers die bezwaar hebben, buiten Captions te laten maar heeft nu besloten Captions voorlopig te beperken tot alleen de titels die in het publiek domein zitten. Tot de rechtszaak achter de rug is.

En in die rechtszaak heeft Audible meteen vol gas ingezet met de oproep aan het hof om de zaak te seponeren. Uit de stukken (pdf) blijkt dat de advocaten van Audible claimen dat dit sowieso geen intellectueel eigendomszaak is maar hoogstens een conflict in het contractrecht. Ze ontkennen dat het een inbreuk is maar beargumenteren dat zelfs als het als zodanig geïnterpreteerd wordt, dit aantoonbaar onder het fair use valt.

De uitgevers zullen later reageren en ongetwijfeld een totaal ander perspectief op de zaak hebben waarmee de rechter vervolgens aan de slag mag maar gezien de jarenlange rechtszaken die ze tegen Google gevoerd hebben over Google Books – en die ze verloren omdat ook dit als fair use werd gezien – vind het ik moeilijk om te zien hoe de uitgevers hier een bevredigend resultaat gaan halen. Maar enfin, er zijn wel vreemdere dingen gebeurd.

#

tom kabinet header tweedehands ebooks

Vragen over verkopen van tweedehands ebooks aan het Europese Hof van Justitie

In de zaak van de Mediafederatie (tot recentelijk het Nederlands Uitgeversverbond) en de Groep Algemene Uitgevers tegen Tom Kabinet over de auteursrechtelijke aspecten van het doorverkopen van tweedehands ebooks heeft de Rechtbank Den Haag een viertal prejudiciële vragen geformuleerd voor het Europese Hof van Justitie teneinde (definitief?) de vraag te beantwoorden of tweedehands ebooks in het auteursrecht hetzelfde zijn als tweedehands papieren boeken.

Afgelopen zomer (juli 2017) hield de Rechtbank Den Haag de door de Mediafederatie en GAU aangespannen bodemprocedure tegen Tom Kabinet aan om eerst een uitspraak te krijgen van het Europese Hof van Justitie over de vraag of auteursrechthebbenden wel of niet zeggenschap hebben over verkochte ebookexemplaren. Acht maanden later zijn deze zogeheten prejudiciële vragen goedgekeurd door alle partijen en naar het Europese Hof van Justitie verstuurd.

Maar hoe zat het ook al weer?

Op 19 juni 2014 begon Tom Kabinet met hun ebookmarktplaats voor tweedehands ebooks. Via tomkabinet.nl werd de mogelijkheid geboden aan consumenten om hun (legaal gekochte) ebooks te uploaden en te verkopen. Tom Kabinet onderbouwde dit juridisch door zich te baseren op het UsedSoft/Oracle arrest van het Europese Hof van Justitie om het distributierecht van ebooks (ook) als uitgeput te beschouwen.

Dit betekent dat volgens Tom Kabinet een auteursrechthebbende geen zeggenschap meer heeft over de verdere verspreiding van een werk dat hij of zij zelf op de markt heeft gebracht. Net zoals dat bijvoorbeeld voor fysieke exemplaren van boeken geldt: een rechthebbende bepaalt hoe zijn of haar boek op de markt wordt gebracht maar heeft geen zeggenschap meer over de verkochte exemplaren van dat boek. Als jij dus een boek koopt mag jij het zonder verdere toestemming weggeven, doorverkopen of vernietigen. In een eerder artikel ben ik hier al uitvoerig op in gegaan.

Kort geding

Nog geen week later werd Tom Kabinet door het toenmalige Nederlands Uitgeversverbond (mede namens de Groep Algemene Uitgevers (GAU)) gesommeerd de activiteiten te staken. Tom Kabinet weigerde gehoor aan te geven aan de sommatie en dus stonden beide partijen 10 juli 2014 voor de kortgedingrechter bij de rechtbank Amsterdam. Op 21 juli 2014 oordeelde de rechter dat Tom Kabinet door mocht gaan met de activiteiten en de site, deels omdat de NUV de argumenten van Tom Kabinet niet voldoende kon weerleggen maar vooral omdat het NUV nooit op zoek is gegaan naar een (constructieve) oplossing. En dat rekende de rechter het NUV sterk aan.

Hoger beroep

Naar een constructieve oplossing en samenwerking met Tom Kabinet werd nog steeds niet gezocht door het NUV, bleek uit de reactie van (toenmalige) voorzitter Geert Noorman in Boekblad. Het NUV ging 15 augustus 2014 in hoger beroep en 25 november bepleitten beide partijen wederom hun zaak bij het Hof in Amsterdam.

Behalve een herhaling van de (juridisch) inhoudelijke argumenten bracht het NUV daar ook een dossier ter tafel dat aantoonde dat er grote hoeveelheden illegale ebooks werden verhandeld via Tom Kabinet door slechts een gering aantal personen. Dat was absoluut een valide punt want elke bezoeker van de site kon moeiteloos tientallen boeken vinden die zelfs nooit als ebook uitgegeven waren in Nederland en tja, die mag je natuurlijk sowieso niet doorverkopen. Hoe je het ook wendt of keert, Tom Kabinet leek niet veel maatregelen te nemen om het doorverkopen van dergelijke ebooks te ontmoedigen.

Op 20 januari 2015 kwam de uitspraak van het Hof. Op bijna alle punten met betrekking tot het auteursrecht volgde het Hof de eerdere uitspraak van de voorzieningenrechter en werden de vorderingen van het NUV afgewezen. Inhoudelijk constateerde het Hof dat het UsedSoft arrest van het Europese Hof van Justitie weliswaar ruimte lijkt te bieden voor het doorverkopen van (het gebruiksrecht van) ebooks maar dat er nog veel onduidelijkheid bestaat of het Europese Hof van Justitie dit ook echt van toepassing zou verklaren op ebooks. Het Hof deed daarom ook geen inhoudelijke uitspraak maar verwees, zoals verwacht, naar de mogelijkheid om een bodemprocedure te starten over dit exacte vraagstuk of om prejudiciële vragen (vragen om uitleg) hierover te stellen aan het Europese Hof van Justitie.

Het doorverkopen van illegale ebooks kon echter niet door de beugel en daar stak de rechter wel een stokje voor. Tom Kabinet werd gesommeerd alle activiteiten te staken die (konden) leiden tot het aanbieden en doorverkopen van illegaal gedownloade ebooks. Iets dat Tom Kabinet ook deed en aanleiding was voor een complete herziening van de site naar Tom’s Leesclub waar alleen legale ebooks aangeboden en tweedehands doorverkocht werden.

Tot op de bodem(procedure) uitzoeken

In juli 2017, ruim 2,5 jaar na het hoger beroep, stonden de partijen wederom voor de rechter in Den Haag en begon de bodemprocedure waarin NUV en GAU aanstuurden om tot recht te laten verklaren dat voor het doorverkopen van (legale en) betaalde ebooks toestemming nodig is van de rechthebbenden. Daarmee zou Tom Kabinet structureel inbreuk maken op de auteursrechten van de bij het NUV en GAU aangesloten auteurs.

En om iets specifieker te zijn stelt NUV/GAU zich enerzijds op het standpunt dat Tom Kabinet door het aanbieden van ebooks via de website een mededeling aan het publiek doet als bedoeld in artikel 3 lid 1 van de Europese auteursrecht-richtlijn 2001/29/EG. Iets waarvoor ze geen toestemming hebben van de auteursrechthebbenden. Anderzijds ligt de focus op het kopiëren van de ebooks op de servers van Tom Kabinet zodra een boek aangeschaft (en aan de site verkocht) wordt. Ook hiervoor zou toestemming vereist zijn van de rechthebbenden.

In de uitspraak stelde de Rechtbank allereerst vast dat de vorderingen van het NUV en GAU bekeken moeten worden vanuit de Auteursrechtrichtlijn (en niet de Softwarerichtlijn). Vervolgens wordt door de rechtbank gekeken naar het eerdere Svensson arrest van het Europese Hof waarin het uitgebreid ging over de definitie van een mededeling aan het publiek. Aangezien de (volledige) ebooks niet breed beschikbaar worden gesteld – het ene exemplaar kan maar door één koper bekeken worden – ging de rechter niet mee in de vordering van het NUV/GAU.

Het kopiëren van ebooks door het downloaden van door Tom Kabinet zelf gekochte ebooks zag het Hof ook niet als een issue aangezien dan elke verkoop van ebooks een inbreukmakende handeling zou opleveren. Immers, er wordt per definitie een kopie van een bestand op de computer van de koper geplaatst. Maar bij de vraag of het wel een overweging is als een downloadlink wordt ‘verkocht’ aan Tom Kabinet – waarbij er dus een extra kopie gemaakt wordt – is de beantwoording afhankelijk van de vraag of het distributierecht bij ebooks nou wel of niet uitgeput is. Is het distributierecht uitgeput zoals dat ook voor fysieke exemplaren geldt? Dan zou het geen probleem zijn om een kopie te maken van een legaal aangeschaft exemplaar als dat betekent dat daarmee ook het eigenaarschap wordt overgedragen (en de oorspronkelijke eigenaar zijn eigen exemplaar vernietigt).

Is het distributierecht niet uitgeput? Dan is er inderdaad toestemming nodig van de rechthebbenden om je legale exemplaar verder te verspreiden en door te verkopen.

Uitputting van het distributierecht

En daarmee kwam het centrale vraagstuk uit de uitspraak uit het hoger beroep van het kort geding opnieuw op tafel. Tom Kabinet claimt dat het distributierecht is uitgeput na de eerste verkoop conform het UsedSoft arrest terwijl NUV/GAU stellen dat zelfs die eerste verkoop geen distributiehandeling is omdat er helemaal geen eigendomsrechten worden overdragen. Laat staan dat die rechten uitgeput kunnen zijn na die eerste verkoop.

Het NUV wist de rechter het verschil echter niet goed uit te leggen tussen het verkrijgen van een gebruiksrecht voor onbepaalde tijd op een gekocht ebook en een eigendomsoverdracht van een exemplaar van een ebook. Dat verbaasde mij niet echt want dat onderscheid kan ik ook niet maken en lijkt vooral een argument te zijn wat alleen maar in het voordeel van uitgevers wordt uitgelegd door hen zelf. Zo lang je een gekocht ebook niet verder verspreid als consument zijnde mag je het gerust als je bezit beschouwen maar zodra je het wilt delen of verder verkopen dan blijkt er ineens een gebruiksrecht te hangen aan je gekochte exemplaar.

Los van mijn mening is het twistpunt uiteindelijk of het distributierecht van toepassing is op digitale (kopieën van) werken. En ook al vinden zowel Tom Kabinet als het NUV/GAU dat de bestaande wetgeving en uitspraken van het Europese Hof van Justitie duidelijk genoeg zijn, de Rechtbank Den Haag zag dat anders en wilde het Europese Hof van Justitie gericht prejudiciële vragen stellen over het distributierecht op ebooks. Zoals de rechtbank van Amsterdam al in het hoger beroep had aangegeven dus.

De Rechtbank Den Haag constateerde mijns inziens helemaal terecht dat het Europese Hof van Justitie nog geen eenduidige uitspraak gedaan heeft over de vraag of het distributierecht van toepassing is op ebooks. Sterker nog, in het VOB arrest over het uitlenen van ebooks van november 2016 lijkt het Europese Hof zich ingespannen te hebben om er GEEN expliciete uitspraak over te doen. Het kunnen uitlenen van boeken door bibliotheken is namelijk gebaseerd op hetzelfde principe van distributierecht maar het Europese Hof wist een uitspraak te doen over het mogen uitlenen van ebooks door bibliotheken zonder zich uit te spreken over de toepasbaarheid van het distributierecht op ebooks.

De prejudiciële vragen aan het Europese Hof

Gisteren, 28 maart 2018, heeft de rechtbank met instemming van Tom Kabinet, Mediafederatie en GAU de definitieve prejudiciële vragen geformuleerd om voor te leggen aan het Europese Hof (uitspraak):

1. Dient artikel 4 lid 1 van de Auteursrechtrichtlijn aldus te worden uitgelegd dat onder ‘elke vorm van distributie onder het publiek van het origineel van hun werken of kopieën daarvan door verkoop of anderszins’ als daar bedoeld mede is te verstaan het op afstand door middel van downloaden voor gebruik voor onbeperkte tijd ter beschikking stellen van e-books (zijnde digitale kopieën van auteursrechtelijk beschermde boeken) tegen een prijs waarmee de houder van het auteursrecht een vergoeding verkrijgt die overeenstemt met de economische waarde van de kopie van het hem toebehorende werk?

Artikel 4 van de Auteursrechtrichtlijn gaat over distributierecht en lid 1 beschrijft: De lidstaten voorzien ten behoeve van auteurs in het uitsluitende recht, elke vorm van distributie onder het publiek van het origineel van hun werken of kopieën daarvan, door verkoop of anderszins, toe te staan of te verbieden.

Oftewel de vraag aan het Europese Hof luidt: is het distributierecht uberhaupt van toepassing op verkochte ebooks?

2. Indien vraag 1 bevestigend moet worden beantwoord, is het distributierecht met betrekking tot het origineel of kopieën van een werk als bedoeld in artikel 4 lid 2 van de Auteursrechtrichtlijn in de Unie uitgeput, wanneer de eerste verkoop of andere overdracht van dat materiaal, waaronder hier is te verstaan het op afstand door middel van downloaden voor gebruik voor onbeperkte tijd ter beschikking stellen van e-books (zijnde digitale kopieën van auteursrechtelijk beschermde boeken) tegen een prijs waarmee de houder van het auteursrecht een vergoeding verkrijgt die overeenstemt met de economische waarde van de kopie van het hem toebehorende werk, in de Unie geschiedt door de rechthebbende of met diens toestemming?

Artikel 4, lid 2 stelt: Het distributierecht met betrekking tot het origineel of kopieën van een werk is in de Gemeenschap alleen dan uitgeput, wanneer de eerste verkoop of andere eigendomsovergang van dat materiaal in de Gemeenschap geschiedt door de rechthebbende of met diens toestemming.

Oftewel, als het distributierecht van toepassing is op ebooks, is het distributierecht op een gekocht en gedownload exemplaar uitgeput na de eerste verkoop conform de criteria uit de Auteursrechtrichtlijn?

3. Dient artikel 2 van de Auteursrechtrichtlijn aldus te worden uitgelegd, dat een overdracht tussen opvolgende verkrijgers van het rechtmatig verkregen exemplaar waarvan het distributierecht is uitgeput, een toestemming voor de daar bedoelde reproductiehandelingen inhoudt, voor zover die reproductiehandelingen noodzakelijk zijn voor een rechtmatig gebruik van dat exemplaar en, zo ja, welke voorwaarden gelden daarbij?

Artikel 2 gaat over het reproductierecht en stelt: De lidstaten voorzien ten behoeve van: a) auteurs, met betrekking tot hun werken,(…) in het uitsluitende recht, de directe of indirecte, tijdelijke of duurzame, volledige of gedeeltelijke reproductie van dit materiaal, met welke middelen en in welke vorm ook, toe te staan of te verbieden.

Als het distributierecht op een gekocht en gedownload exemplaar uitgeput is, en het exemplaar wordt overdragen aan een volgende eigenaar, is er dan toestemming nodig voor het mogen kopiëren van dat ebook teneinde dat exemplaar dus te kunnen overdragen?

Oftewel, is er toestemming van de rechthebbenden nodig om het ebook te kunnen verkopen aan een ander aangezien dit per definitie een kopie oplevert van het origineel (ook al is het distributierecht uitgeput). Dit is het standpunt van de Mediafederatie en de GAU namelijk.

4. Dient artikel 5 van de Auteursrechtrichtlijn aldus te worden uitgelegd dat de auteursrechthebbende zich niet meer kan verzetten tegen de voor een overdracht tussen opvolgende verkrijgers noodzakelijke reproductiehandelingen van het rechtmatig verkregen exemplaar ter zake waarvan het distributierecht is uitgeput en, zo ja, welke voorwaarden gelden daarbij?

Artikel 5 van de Auteursrechtrichtlijn is een uitgebreid artikel over de restricties die aan die reproductierechten uit artikel 2 (kunnen) worden gesteld:

1. Tijdelijke reproductiehandelingen, als bedoeld in artikel 2, die van voorbijgaande of incidentele aard zijn, en die een integraal en essentieel onderdeel vormen van een technisch procédé en die worden toegepast met als enig doel: a) de doorgifte in een netwerk tussen derden door een tussenpersoon of b) een rechtmatig gebruik van een werk of ander materiaal mogelijk te maken, en die geen zelfstandige economische waarde bezitten, zijn van het in artikel 2 bedoelde reproductierecht uitgezonderd.

2. De lidstaten kunnen beperkingen of restricties op het in artikel 2 bedoelde reproductierecht stellen ten aanzien van: (…) b) de reproductie, op welke drager dan ook, door een natuurlijke persoon voor privé-gebruik gemaakt, en zonder enig direct of indirect commercieel oogmerk, mits de rechthebbenden een billijke compensatie ontvangen waarbij rekening wordt gehouden met het al dan niet toepassen van de in artikel 6 bedoelde technische voorzieningen op het betrokken werk of het betrokken materiaal;(…)

5. De in de leden 1, 2, 3 en 4 bedoelde beperkingen en restricties mogen slechts in bepaalde bijzondere gevallen worden toegepast mits daarbij geen afbreuk wordt gedaan aan de normale exploitatie van werken of ander materiaal en de wettige belangen van de rechthebbende niet onredelijk worden geschaad.

Artikel 5 geeft dus eigenlijk antwoord op de derde prejudiciële vraag omdat het kopiëren van een ebook teneinde het te kunnen verkopen toegestaan kan zijn aangezien het de enige manier is dat exemplaar te kunnen overhandigen naar een nieuwe eigenaar. Het artikel is echter normaliter bedoeld om het tijdelijk kopiëren, zoals dat bijvoorbeeld in de cache van een browser gebeurt, te regelen en de rechtbank wil dit toetsen. Vooral omdat lid 5 ruimte laat voor het argument dat het verkopen van tweedehands ebooks de normale exploitatie schaadt. Daar staat overigens weer tegenover dat als het distributierecht uitgeput is, de verkoop van tweedehands ebooks onderdeel uitmaakt van de normale exploitatie, net zoals dat voor fysieke boeken geldt.

Deze laatste vraag aan de Europese rechter toetst dus feitelijk definitief of rechthebbenden nog iets te zeggen hebben over verkochte ebooks.

En nu?

Nu is het wachten tot het Europese Hof van Justitie deze zaak op de rol zet en antwoord gaat geven. Dat zal minimaal nog een jaar duren en die termijn kan ook nog beïnvloed worden als de herziene Europese Auteursrechtrichtlijn tussentijds in werking gaat treden. Dan is de kans aanwezig dat we nog langer zullen moeten wachten op uitsluitsel op de vraag wie nou eigenlijk de eigenaar is van gekochte ebooks.

Jij die de ebooks gekocht heeft of nog steeds de uitgever? Hoe dan ook, het zal geen uitspraak zonder consequenties worden. Besluit het Hof dat het distributierecht van ebooks uitgeput is na verkoop, dan komt het aanbrengen van DRM en watermerkbeveiliging ook ter discussie te staan. Is er sprake van een levenslang gebruiksrecht waarbij rechthebbenden zeggenschap houden? Dan kun je rechthebbenden gaan aanspreken op garanties of het leveren van slechte producten.

Ik vrees dat het Europese Hof een formulering gaat vinden waarmee men vakkundig dergelijke consequenties weet te vermijden dus we hebben sowieso het laatste hoofdstuk in deze kwestie nog niet gelezen.

#

tom kabinet header tweedehands ebooks

NUV/GAU vs Tom Kabinet over tweedehands ebooks: op weg naar het Europese Hof van Justitie

In de bodemprocedure van het Nederlands Uitgeversverbond en Groep Algemene Uitgevers tegen Tom Kabinet over de auteursrechtelijke aspecten van het doorverkopen van tweedehands ebooks verwijst de Rechtbank Den Haag naar het Europese Hof van Justitie om voor eens en altijd de vraag te beantwoorden of tweedehands ebooks in het auteursrecht hetzelfde zijn als tweedehands papieren boeken.

Hoe zat het ook al weer?

Op 19 juni 2014 begon Tom Kabinet met hun ebookmarktplaats voor tweedehands ebooks. Via tomkabinet.nl werd de mogelijkheid geboden aan consumenten om hun (legaal gekochte) ebooks te uploaden en te verkopen. Tom Kabinet onderbouwde dit juridisch door zich te baseren op het UsedSoft/Oracle arrest van het Europese Hof van Justitie om het distributierecht van ebooks (ook) als uitgeput te beschouwen.

Dit betekent dat volgens Tom Kabinet een auteursrechthebbende geen zeggenschap meer heeft over de verdere verspreiding van een werk dat hij of zij zelf op de markt heeft gebracht. Net zoals dat bijvoorbeeld voor fysieke exemplaren van boeken geldt: een rechthebbende bepaalt hoe zijn of haar boek op de markt wordt gebracht maar heeft geen zeggenschap meer over de verkochte exemplaren van dat boek. Als jij dus een boek koopt mag jij het zonder verdere toestemming weggeven, doorverkopen of vernietigen. In een eerder artikel ben ik hier al uitvoerig op in gegaan.

Kort geding

Nog geen week later werd Tom Kabinet door het Nederlands Uitgeversverbond (mede namens de Groep Algemene Uitgevers (GAU)) gesommeerd de activiteiten te staken. Tom Kabinet weigerde gehoor aan te geven aan de sommatie en dus stonden beide partijen 10 juli 2014 voor de kortgedingrechter bij de rechtbank Amsterdam. Op 21 juli 2014 oordeelde de rechter dat Tom Kabinet door mocht gaan met de activiteiten en de site, deels omdat de NUV de argumenten van Tom Kabinet niet voldoende kon weerleggen maar vooral omdat het NUV nooit op zoek is gegaan naar een (constructieve) oplossing. En dat rekende de rechter het NUV sterk aan.

Hoger beroep

Naar een constructieve oplossing en samenwerking met Tom Kabinet werd nog steeds niet gezocht door het NUV, bleek uit de reactie van (toenmalige) voorzitter Geert Noorman in Boekblad. Het NUV ging 15 augustus 2014 in hoger beroep en 25 november bepleitten beide partijen wederom hun zaak bij het Hof in Amsterdam.

Behalve een herhaling van de (juridisch) inhoudelijke argumenten bracht het NUV daar ook een dossier ter tafel dat aantoonde dat er grote hoeveelheden illegale ebooks werden verhandeld via Tom Kabinet door slechts een gering aantal personen. Dat was absoluut een valide punt want elke bezoeker van de site kon moeiteloos tientallen boeken vinden die zelfs nooit als ebook uitgegeven waren in Nederland en tja, die mag je natuurlijk sowieso niet doorverkopen. Hoe je het ook wendt of keert, Tom Kabinet leek niet veel maatregelen te nemen om het doorverkopen van dergelijke ebooks te ontmoedigen.

Op 20 januari 2015 kwam de uitspraak van het Hof. Op bijna alle punten met betrekking tot het auteursrecht volgde het Hof de eerdere uitspraak van de voorzieningenrechter en werden de vorderingen van het NUV afgewezen. Inhoudelijk constateerde het Hof dat het UsedSoft arrest van het Europese Hof van Justitie weliswaar ruimte lijkt te bieden voor het doorverkopen van (het gebruiksrecht van) ebooks maar dat er nog veel onduidelijkheid bestaat of het Europese Hof van Justitie dit ook echt van toepassing zou verklaren op ebooks. Het Hof deed daarom ook geen inhoudelijke uitspraak maar verwees, zoals verwacht, naar de mogelijkheid om een bodemprocedure te starten over dit exacte vraagstuk of om prejudiciële vragen (vragen om uitleg) hierover te stellen aan het Europese Hof van Justitie.

Het doorverkopen van illegale ebooks echter, daar stak de rechter wel een stokje voor en Tom Kabinet werd gesommeerd alle activiteiten te staken die (konden) leiden tot het aanbieden en doorverkopen van illegaal gedownloade ebooks. Iets dat Tom Kabinet ook deed en aanleiding was voor een complete herziening van de site naar Tom’s Leesclub waar alleen legale ebooks aangeboden en tweedehands doorverkocht werden.

Nieuwe ronde, nieuwe bodemprocedure

Vandaag, ruim 2,5 jaar na het hoger beroep, stonden de partijen wederom voor de rechter in Den Haag en begon de bodemprocedure waarin de NUV en GAU aanstuurden om tot recht te laten verklaren dat voor het doorverkopen van (legale en) betaalde ebooks toestemming nodig is van de rechthebbenden. Daarmee zou Tom Kabinet structureel inbreuk maken op de auteursrechten van de bij het NUV en GAU aangesloten auteurs.

En om iets specifieker te zijn stelt NUV/GAU zich enerzijds op het standpunt dat Tom Kabinet door het aanbieden van ebooks via de website een mededeling aan het publiek doet als bedoeld in artikel 3 lid 1 van de Europese auteursrecht-richtlijn 2001/29/EG. Iets waarvoor ze geen toestemming hebben van de auteursrechthebbenden. Anderzijds ligt de focus op het kopiëren van de ebooks op de servers van Tom Kabinet zodra een boek aangeschaft (en aan de site verkocht) wordt. Ook hiervoor zou toestemming vereist zijn van de rechthebbenden.

In de uitspraak stelt de Rechtbank allereerst vast dat de vorderingen van het NUV en GAU bekeken moeten worden vanuit de Auteursrechtrichtlijn (en niet de Softwarerichtlijn). Vervolgens wordt door de rechtbank gekeken naar het eerdere Svensson arrest van het Europese Hof waarin het uitgebreid ging over de definitie van een mededeling aan het publiek. Aangezien de (volledige) ebooks niet breed beschikbaar worden gesteld – het ene exemplaar kan maar door één koper bekeken worden – gaat de rechter niet mee in de vordering van het NUV/GAU.

Het kopiëren van ebooks door het downloaden van door Tom Kabinet zelf gekochte ebooks ziet het Hof ook niet als een issue aangezien dan elke verkoop van ebooks een inbreukmakende handeling zou opleveren. Immers, er wordt per definitie een kopie van een bestand op de computer van de koper geplaatst. Maar bij de vraag of het wel een overweging is als een downloadlink wordt ‘verkocht’ aan Tom Kabinet – waarbij er dus een extra kopie gemaakt wordt – is de beantwoording afhankelijk van de vraag of het distributierecht bij ebooks nou wel of niet uitgeput is. Is het distributierecht uitgeput zoals dat ook voor fysieke exemplaren geldt? Dan zou het geen probleem zijn om een kopie te maken van een legaal aangeschaft exemplaar als dat betekent dat daarmee ook het eigenaarschap wordt overgedragen (en de oorspronkelijke eigenaar zijn eigen exemplaar vernietigt).

Is het distributierecht niet uitgeput? Dan is er inderdaad toestemming nodig van de rechthebbenden om je legale exemplaar verder te verspreiden en door te verkopen.

Uitputting van het distributierecht

En daarmee komt het centrale vraagstuk uit de uitspraak uit het hoger beroep van het kort geding opnieuw op tafel. Tom Kabinet claimt dat het distributierecht is uitgeput na de eerste verkoop conform het UsedSoft arrest terwijl NUV/GAU stellen dat zelfs die eerste verkoop geen distributiehandeling is omdat er helemaal geen eigendomsrechten worden overdragen. Laat staan dat die rechten uitgeput kunnen zijn na die eerste verkoop.

Interessant genoeg komt het NUV er niet helemaal goed uit om de rechter het verschil uit te leggen tussen het verkrijgen van een gebruiksrecht voor onbepaalde tijd op een gekocht ebook en een eigendomsoverdracht van een exemplaar van een ebook. [wat me niet verbaast want niemand heeft me dat ooit duidelijk kunnen maken] 

Los hiervan is het twistpunt uiteindelijk of het distributierecht van toepassing is op digitale (kopieën van) werken. En ook al vinden zowel Tom Kabinet als het NUV/GAU dat de bestaande wetgeving en uitspraken van het Europese Hof van Justitie duidelijk genoeg zijn, de Rechtbank Den Haag ziet dat niet zo en wil het Europese Hof van Justitie gericht prejudiciële vragen stellen over het distributierecht op ebooks. Zoals de rechtbank van Amsterdam al in het hoger beroep had aangegeven dus.

De Rechtbank Den Haag constateert mijns inziens helemaal terecht dat het Europese Hof van Justitie nog geen eenduidige uitspraak gedaan heeft over de vraag of het distributierecht van toepassing is op ebooks. Sterker nog, in het VOB arrest over het uitlenen van ebooks van november 2016 lijkt het Europese Hof zich ingespannen te hebben om er GEEN expliciete uitspraak over te doen. Het kunnen uitlenen van boeken door bibliotheken is namelijk gebaseerd op hetzelfde principe van distributierecht maar het Europese Hof wist een uitspraak te doen over het mogen uitlenen van ebooks door bibliotheken zonder zich uit te spreken over de toepasbaarheid van het distributierecht op ebooks.

De prejudiciële vragen aan het Europese Hof

De rechtbank overweegt nu de volgende prejudiciële vragen voor te leggen aan het Europese Hof:

1. Dient artikel 4 lid 1 van de Auteursrechtrichtlijn aldus te worden uitgelegd dat onder “elke vorm van distributie onder het publiek van het origineel van hun werken of kopieën daarvan door verkoop of anderszins” als daar bedoeld mede is te verstaan het op afstand door middel van downloaden voor gebruik voor onbeperkte tijd ter beschikking stellen van e-books (zijnde digitale kopieën van auteursrechtelijk beschermde boeken) tegen een prijs waarmee de houder van het auteursrecht een vergoeding verkrijgt die overeenstemt met de economische waarde van de kopie van het hem toebehorende werk?

Oftewel: is het distributierecht van toepassing op verkochte ebooks?

2. Indien vraag 1 bevestigend moet worden beantwoord, is het distributierecht met betrekking tot het origineel of kopieën van een werk als bedoeld in artikel 4 lid 2 van de Auteursrechtrichtlijn in de Unie uitgeput, wanneer de eerste verkoop of andere eigendomsoverdracht van dat materiaal, waaronder hier is te verstaan het op afstand door middel van downloaden voor gebruik voor onbeperkte tijd ter beschikking stellen van e-books (zijnde digitale kopieën van auteursrechtelijk beschermde boeken) tegen een prijs waarmee de houder van het auteursrecht een vergoeding verkrijgt die overeenstemt met de economische waarde van de kopie van het hem toebehorende werk, in de Unie geschiedt door de rechthebbende of met diens toestemming?

Als het distributierecht van toepassing is op ebooks, is het distributierecht op een gedownload exemplaar uitgeput na de eerste verkoop conform de criteria uit de Auteursrechtrichtlijn?

3. Dient artikel 2 van de Auteursrechtrichtlijn aldus te worden uitgelegd, dat een rechtmatige overdracht tussen opvolgende verkrijgers van het exemplaar waarvan het distributierecht is uitgeput, een toestemming voor de daar bedoelde reproductiehandelingen inhoudt, voor zover die reproductiehandelingen noodzakelijk zijn voor een rechtmatig gebruik van dat exemplaar?

Als distributierecht op een gekocht & gedownload exemplaar uitgeput is en het exemplaar wordt overdragen aan een volgende eigenaar, is er dan ook toestemming voor het mogen kopiëren van dat ebook teneinde dat exemplaar dus te kunnen overdragen?

4. Dient artikel 5 van de Auteursrechtrichtlijn aldus te worden uitgelegd dat de auteursrechthebbende zich niet meer kan verzetten tegen de voor een rechtmatige overdracht tussen opvolgende verkrijgers noodzakelijke reproductiehandelingen van het exemplaar ter zake waarvan het distributierecht is uitgeput?

En heeft de rechthebbende op het boek dan echt niets meer te zeggen over het veelvuldig kopiëren van het exemplaar?

En nu?

Allereerst gaan zowel Tom Kabinet als NUV/GAU de gelegenheid krijgen zich uit te laten over de precieze formulering van de voorgestelde vragen. Dit gebeurt op 30 augustus aanstaande en als alle partijen zich daarin kunnen vinden, zullen de vragen aan het Europese Hof gesteld gaan worden.

De antwoorden zullen waarschijnlijk niet voor 2019 gaan komen maar het zal hoe dan ook een flinke impact hebben op hoe uitgevers, bibliotheken en consumenten met ebooks om (kunnen) gaan. Mocht het Europese Hof besluiten dat het distributierecht inderdaad van toepassing is op verkochte ebooks dan heeft dat bijvoorbeeld ook meteen invloed op de (DRM) beveiliging die een uitgever of webwinkel er nu op plaatst.

Wordt vervolgd dus …

Verder lezen? Het arrest van de Rechtbank Den Haag 12-7-2017 // Mag je je gekochte ebooks verhandelen via Tom Kabinet? // Doorverkopen van ebooks mag in principe. Maar niet zoals Tom Kabinet dat nu doet // Toms Leesclub (of hoe Tom Kabinet tweedehands ebooks blijft verkopen)

#

  • © 2006- 2020 Vakblog – werken met informatie
    Aangedreven door WordPress en duizenden liters koffie // Theme: Tatami van Elmastudio
Top